De kracht van het koppel brengt het systeem naar de straat

Door Sebastiaan Heijdenrijk, Tamara Dol en Sophie Reijnders

 

Ons werk als adviseur draait om het verbinden van beleid en praktijk. Daarin begeleiden we gemeenten bij complexe, domeinoverstijgende vraagstukken. Juist die verbinding, wanneer je ziet dat wat je doet impact heeft op wat er op straat gebeurt, maakt het werk de moeite waard.

Het gaat ons niet om wat er in vergaderzalen besproken wordt, maar daar waar het echte personen raakt. Waar zichtbaar wordt hoe complex het vraagstuk rondom personen met onbegrepen gedrag is, op het snijvlak van veiligheid en zorg, daar zien we de ware noodzaak van een integrale aanpak. 

Onze collega Hans Reinder beschreef in zijn blog het gevaar van ‘kokerdenken’ tussen instanties. En Anita Keita liet in haar blog zien hoe we bewoners weer in hun kracht kunnen zetten met gemeenschapsversterkend werken. Onze focus ligt op de cruciale schakel die deze twee werelden bij elkaar brengt: straattriage.

 

Het moment van de waarheid

Straattriage, het gezamenlijke optreden van een politieagent en een hulpverlener van de GGZ of GGD, is in feite de plek waar onze integrale ambities samenkomen. 

Je ziet de agent, geoefend in de de-escalatie en het waarborgen van de veiligheid. En je ziet de hulpverlener, gespecialiseerd in het herkennen van psychische kwetsbaarheid en de juiste vervolgstappen. Ze staan naast elkaar. Hun blikken zijn gericht op één doel: de mens in nood een veilige en passende oplossing bieden.

Wat ons dagelijks bezighoudt is niet de papieren werkelijkheid van deze samenwerking. Het gaat om de praktijk: Hoe zorgen we ervoor dat het koppel dat samenuitrukt ook écht de juiste tools, de juiste informatie en vooral: het juiste vertrouwen in elkaar heeft?

 

De prijs van de kloof

De uitdagingen zijn hardnekkig en de inzet is hoog. Wat er gebeurt als de keten niet sluit, als de systemen op slot zitten, is tragisch. Dat is helaas te zien in een aantal recente voorbeelden, waarbij het niet is gelukt om een passende oplossing te vinden. Dit is de realiteit die de medewerkers van straattriage proberen te voorkomen.

 

• Schiedam (mei 2024): Een betrokkene is langdurig in beeld vanwege overlast. De politie handelt de ordeverstoringen af, maar heeft geen juridische titel voor detentie. Vanuit de zorg is er weliswaar contact, maar de situatie voldoet niet aan de strikte juridische vereisten van een gedwongen opname (Wvggz). De handelingsruimte van beide schiet tekort. Het systeem kon de escalatie niet voorkomen.

• Nieuwegein (februari 2025): Een fataal incident waarbij de verdachte bekend was bij diverse instanties. Meerdere signalen over verward en agressief gedrag lagen bij de politie en woningcorporaties. Het huidige juridische instrumentarium biedt echter beperkte mogelijkheden om op basis van een optelsom van lichtere signalen preventief in te grijpen in de vrijheid van een burger. Het systeem kon pas in werking treden nadat de situatie escaleerde.

Deze gebeurtenissen laten op pijnlijke wijze zien dat het centrale probleem, het vacuüm tussen veiligheid en zorg, geen abstractie is. Het is een impasse waar we middenin zitten, veroorzaakt door het gebrek aan integrale regie en het verkokerd werken. 

 

Van systemische belemmering naar systeemkracht

De uitdagingen die dit koppel op straat tegenkomt, zijn de gevolgen van dat systeemfalen:

1. Informatiedeling: de agent ziet overlast, de GGZ-verpleegkundige ziet een onbehandelde psychose. Hoe delen ze, binnen de kaders van de wet, de cruciale informatie om samen tot de juiste interventie te komen?

2. Verschillende mandaten: de mandaten botsen. De politie moet handhaven. De zorg moet behandelen. Soms staan die rollen lijnrecht tegenover elkaar. Een geslaagde straattriage doorbreekt dit. Beide disciplines stappen over hun eigen schaduw heen. Ze respecteren elkaars expertise. Zo bereiken ze hun gezamenlijke doel: de persoon in nood daadwerkelijk helpen en de omgeving veilig houden.

3. Schaarste creëert eilanden: daarbij komt dat zowel de zorg als de politie kampen met nijpende tekorten. We kampen met een nijpende arbeidsmarktkrapte bij zowel de politie als de zorg en een structureel gebrek aan behandelcapaciteit. De politie loopt vast omdat ze het probleem niet kunnen overdragen, terwijl de zorg de poort gesloten houdt omdat zij door de capaciteitsdruk gedwongen is zich strikt te beperken tot haar kerntaak en wettelijke criteria. Het resultaat is een operationele patstelling tussen politie en zorg, waarbij de persoon om wie het gaat niet de hulp krijgt die nodig is.

 

Ons werk is om de structuren zó in te richten dat dit koppel niet langer tegen het systeem vecht, maar dat het systeem hen ondersteunt. Dat betekent: heldere afspraken en investeren in de relatie. Het gaat om het creëren van een ‘goede flow’ in het netwerk, zoals Hans Reinder dat noemt. En om de moed om de twijfel en de onzekerheid die horen bij dit werk – met elkaar te delen en gezamenlijk het hoofd te bieden.

 

De mens achter de casus

Uiteindelijk is een succesvolle straattriage meer dan een snelle afhandeling. Het is de menselijke kant van de integrale aanpak.

Zoals we in de hele reeks benadrukken: wij pretenderen niet ‘dé oplossing’ te hebben. Maar door als actieve partner de verbinding tussen de politie en de zorg op straat te faciliteren, dragen we bij aan de zoektocht naar een passende en werkbare oplossing voor deze problematiek.

Laten we blijven investeren in deze verbinding. Want de  kracht van straattriage is dat we het complexe, maatschappelijke vraagstuk niet uit de weg gaan, maar het op de meest kwetsbare plek – op straat – concreet en integraal aanpakken.

Lees hier de andere blogs uit deze reeks

Persoonlijke noot

Daarbij is de grootste les uit dit werk de erkenning van de paradox: we zetten ons met hart en ziel in, maar staan soms met lege handen. Toch is stilstaan geen optie. Door te investeren in de verbinding op straat, creëren we een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Dat is onze belofte: samen verdragen we de complexiteit en maken we de keten menselijk, zelfs als er geen directe oplossing is.