Het echte goud van Milaan: Hoe topsport Nederland maatschappelijk sterker kan maken.

Topsport in Nederland staat op een cruciaal punt. Het recente succes van Nederland tijdens de Olympische Winterspelen in Milaan, waar we op een indrukwekkende en niet eerder vertoonde derde plek in het medailleklassement zijn geëindigd, bewijst opnieuw dat we een mondiaal topsportland zijn. Omdat de publieke investeringen vanuit VWS in de (top)sport onder druk staan is er juist nu meer dan ooit reden voor een fundamentele maatschappelijke discussie. Hoewel de emotionele waarde van sportieve successen groot is, staat de maatschappelijke legitimiteit van publieke investeringen onder druk. NOC*NSF investeert al een aantal jaren succesvol in de maatschappelijke waarde van topsport door verbinding te zoeken met maatschappelijke vraagstukken. Ondanks de juiste richting denkt BMC dat dit concreter en zichtbaarder kan. Een stelsel waarin topsportprestaties expliciet en concreet verbonden worden aan maatschappelijke waarden zoals gezondheid, inclusie en talentontwikkeling. Door middel van bijvoorbeeld een Maatschappelijk Contract Topsport, ondersteund door een transparante scorecard, kunnen we het maatschappelijke rendement van topsport voor de samenleving verzilveren en toekomstige budgetten voor topsport behoeden voor bezuinigingen.

De noodzaak van een nieuw fundament

Nederland viert zijn kampioenen, maar de financiering van de topsport is niet langer vanzelfsprekend. In een klimaat waarin publieke middelen schaarser worden, groeit de roep om een heldere verantwoording van maatschappelijke impact. In ‘Project Blue Shift’, dat in september 2025 is gestart wordt al nagedacht hoe topsport kan gaan bijdragen aan een transitie waarin topsport structureel wordt ingezet voor maatschappelijke doelen en op een duurzame manier zichtbaar en relevant blijft voor het brede publiek (Van der Roest & Berkhout, 2025). Topsport is momenteel vaak nog een eiland: we genieten van de inspiratie, maar de echte systematische verbinding met concrete publieke doelen ontbreekt. Lokaal is topsport onderdeel van de sportakkoorden, maar gemeenten hebben moeite dit lokaal te vertalen en te verbinden.  Wij roepen daarom op tot het omarmen van een Maatschappelijk Contract Topsport (MCT). Dit contract is een afspraak tussen de overheid, sportbonden, organisatoren en sponsoren om gezamenlijk te sturen op heldere doelen, transparante metingen en een jaarlijkse verantwoording. Door deze verbinding expliciet te maken, kunnen we de toekomst van de topsport in Nederland veiligstellen. Onderstaand leggen we uit wat we verstaan onder een MCT, waarom die er moet komen en hoe we deze samen met alle belanghebbenden kunnen ontwikkelen.

Doelgroep en relevantie

Een MCT is primair geschreven voor de beslissers in de sector: beleidsmakers bij het Rijk, de provincies en gemeenten, evenals bestuurders bij sportbonden, NOC*NSF, de atleten zelf, sponsors en evenementenbureaus. Voor hen biedt dit contract handvatten om investeringen te legitimeren. Secundair is het relevant voor iedereen die in de schaduw van de topsport werkt, van wijkprofessionals, buurtsportcoaches en leraren die baat hebben bij een heldere visie op hun maatschappelijke rol.

De Urgentie: waarom verandering nu nodig is

De cijfers liegen niet: sport is een serieuze economische factor. Het vertegenwoordigt 1,1 procent van het bbp en is goed voor 1,6 procent van de werkgelegenheid. Desondanks dreigt topsport in het huidige coalitieakkoord  het 'kind van de rekening' te worden. Wanneer de maatschappelijke opbrengst niet direct zichtbaar of meetbaar is, wordt sport vaak gezien als een luxe in plaats van een noodzakelijke investering in volksgezondheid en sociale cohesie.

Maatschappelijke waardering en gedragsverandering

Uit de TiN-monitor 2025 blijkt dat de waardering voor topsport weliswaar licht stijgt, maar dat de samenleving ook kritischer wordt op thema's als integriteit en een veilig sportklimaat. Bovendien concludeert het Mulier Instituut dat Nederlanders momenteel slechts in beperkte mate meer gaan bewegen als direct gevolg van topsport. Er is dus een kloof tussen de inspiratie van de medaille en de activatie van de burger. Het is tijd om de focus te verleggen van output (medailles) naar outcome (blijvende effecten op de samenleving).

Beleidskader: de roep vanuit de overheid

De overheid heeft de eerste stappen reeds gezet. Het ministerie van VWS stimuleert via de subsidieregeling Topsportevenementen 2024-2028 expliciet de maatschappelijke waarde van sport. Topsport moet bijdragen aan:

• Bereik en zichtbaarheid.
• Inclusie en veiligheid.
• Vitaliteit en participatie.
• Economische en stedelijke ontwikkeling.
• Voorbeeldgedrag en integriteit.

Deze lijn is doorgetrokken in het Sportakkoord II (1 april 2023), dat een specifieke uitvoeringslijn bevat voor de maatschappelijke waarde van topsport. De nadruk ligt hierbij onder andere op het beter verbinden van topsport met onderwijs en gezondheid. 

Het Concept: het Maatschappelijk Contract Topsport

Dus als het doel is om topsport expliciet te verbinden aan maatschappelijk rendement, wat zou dan het middel kunnen zijn? Wij denken aan Het Maatschappelijk Contract Topsport. Wat houdt dit contract concreet in? Ons voorstel is om drie fundamentele afspraken vast te leggen die de basis vormen voor elke publieke investering in topsport:

I. Koppeling aan talentenprogramma’s en participatie

Vaak gezegd en herhaald, maar belangrijk om te benadrukken: Zonder breedtesport is er geen topsport. Daarom pleiten wij voor een expliciete koppeling tussen topsport en breedtesport. Dit kan door topsportevenementen en nationale ploegen te koppelen aan talentenprogramma’s die sportdeelname stimuleren. De focus ligt hierbij op wijken en doelgroepen waar de deelname momenteel achterblijft. En dus ook op zogenaamd ongekend talent. Voorbeeld: De stichting 3x3 Unites laat zien hoe dit werkt door de successen van 3x3 basketbal te vertalen naar lokale projecten in de buurt met meetbare resultaten. De topsport geeft hier dus niet alleen terug, maar boort ook een nieuwe talentenpool aan. 

II. Duurzaamheid en lokale economische impact

Topsport moet het goede voorbeeld geven. Dit betekent strenge normen voor mobiliteit en energiegebruik. Bovendien moet de organisatie van evenementen zorgen voor lokale baten voor het mkb en de betrokken vrijwilligers, zodat de investering breed in de regio landt.

III. Open en toetsbare evaluatie

Transparantie is cruciaal. BMC pleit voor een maatschappelijke 'accountantsverklaring'. Wat beloofd is op het gebied van maatschappelijke impact, moet ook daadwerkelijk zijn gedaan. Is dat niet het geval, dan geldt het principe: 'pas toe of leg uit'.

De BMC Scorecard: meten zonder extra lasten

Een veelgehoorde zorg bij sportbonden is de administratieve druk. BMC benadrukt dat de scorecard compact en begrijpelijk is. Het doel is niet om méér data te verzamelen, maar om de beschikbare data slimmer te organiseren waardoor er bewijs ontstaat dat topsport de samenleving versterkt.

De scorecard focust op drie kernthema's:

1. Bereik en zichtbaarheid: Inzet op scholen en in wijken met een lage sociaaleconomische positie.
2. Participatie en inclusie: Het vergroten van de sportdeelname onder alle doelgroepen.
3. Duurzaamheid en lokale baten: Inzicht in energiekeuzes, mobiliteit en lokale bestedingen.

De data in deze scorecard zijn openbaar. Dit biedt bestuurders een kompas om op te sturen en levert de topsport een steviger verhaal op richting financiers, zonder dat de waarde elk jaar opnieuw bewezen hoeft te worden.

Roadmap: in vier stappen naar realisatie

Om het Maatschappelijk Contract Topsport tot een succes te maken, stelt BMC een gestructureerd pad voor van 24 maanden:

• Maand 1-3 (Kaderstelling): Een regiegroep stelt de belangrijkste doelstellingen en KPI's vast. Deze groep bestaat uit vertegenwoordigers van het Rijk, VSG, NOC*NSF, twee sportbonden en een kennispartner. BMC treedt hierbij op als initiator en facilitator om het proces te bespoedigen.

• Maand 6 (Pilots): Start van drie tot vijf voorbeeldprojecten via één uniform loket met een heldere werkwijze.

• Maand 6-12 (Evaluatie): Openbare voortgangsoverzichten waarbij per project wordt besloten: stoppen, doorgaan of opschalen.

• Maand 12-24 (Borging): Vastlegging van de aanpak en organisatie van de uitvoering via regionale overlegtafels, waarbij gemeenten een regierol vervullen.

Deze aanpak is gericht op snel beginnen en snel leren, waarbij wetenschap en praktijk samenkomen, vergelijkbaar met het project Blue Shift van ZonMw zoals eerder al genoemd in dit artikel.

Aan de slag: de Expertsessie

Het momentum van Milaan is nu. Zonder dit concrete contract is de volgende begrotingsronde te laat. Kom naar de Expertsessie om de bezuinigingen een stap voor te zijn. Tijdens deze sessie gaan we aan de slag met de concrete invulling van het contract en de vertaling van de scorecard naar werkbare definities.

Praat mee op Papendal

Op donderdag 17 april komen we van 10 uur tot 12 uur samen om abstracte ambities te vertalen naar de dagelijkse praktijk. Er is een beperkt aantal plaatsen beschikbaar voor beslissers in sport en bewegen.

 Klik hier voor meer informatie en om u aan te melden

Wat zijn werkbare definities?

Onder 'werkbare definities' verstaat BMC het omzetten van abstracte maatschappelijke doelen naar concrete, meetbare indicatoren die in de dagelijkse praktijk bruikbaar zijn. Het doel is om indicatoren te vinden die de impact aantonen zonder extra werklast voor de professionals in de sector te creëren.

Uw expertise is essentieel om dit initiatief tot een succes te maken. Alleen samen kunnen we ervoor zorgen dat medailles van Milaan niet alleen glans leveren, maar ook meetbare en duurzame winst voor de gehele samenleving.

Contactinformatie

Wilt u meer weten over dit initiatief of deelnemen aan de expertsessie? Neem contact op met: Martijn Kooijman Managing consultant sport & bewegen bij BMC.