Onbegrepen gedrag, de hardnekkige puzzel die ons allemaal raakt

Onbegrepen gedrag begint met samenwerken

Manon Helmich trapt de zesdelige blogreeks af

Als Managing Consultant in Zorg en Veiligheid werk ik al jaren dicht op de praktijk. Ik doe opdrachten voor gemeenten, de GGD’s en Zorg en veiligheidshuizen. Dag in, dag uit zie ik hoe hard professionals in het zorg- en veiligheidsveld werken. Specifiek op één thema zie ik keer op keer terugkomen dat ondanks al het harde werk, er grote problemen in de aanpak blijven bestaan; namelijk in de aanpak van personen met onbegrepen gedrag. 

“Onbegrepen gedrag" is een containerbegrip. Iedereen heeft er een beeld bij, maar wat is het nu écht? In de kern gaat het over mensen die zorg nodig hebben, maar die wij niet de juiste zorg (kunnen) bieden, en een samenleving die de impact daarvan voelt. Specifiek in mijn werkveld gaat het vaak over personen met ‘onbegrepen gedrag', die ook nog eens een 'veiligheidsrisico' zijn. Rondom deze mensen hangt een mate van dreiging van gevaar, voor zichzelf of een ander.
We zien allemaal hoe lastig het is om in de aanpak hieromtrent structureel en duurzaam verbetering aan te brengen. De krant staat vol met koppen over incidenten en de professionals roepen de politiek op om met echte oplossingen te komen, zoals in deze publicatie van de G40, M50, de landelijke stuurgroep zorg en veiligheid en de regionale partners: https://vng.nl/sites/default/files/2025-12/booklet-zorg-ontbreekt-veiligheid-wankelt.pdf .

En terecht. Dit vraagstuk gaat iedereen aan; het individu met het ‘onbegrepen gedrag’, maar ook de samenleving. Het niet duurzaam kunnen aanpakken van de problemen in de aanpak trekt een enorme wissel op de professionals die zich dag en nacht inzetten. Ik spreek regelmatig professionals die zich uit het veld geslagen of wanhopig voelen omdat ze, gevangen in een systeem dat we te ingewikkeld hebben georganiseerd, niet voor écht verschil kunnen zorgen.

De harde realiteit, geen toverstaf

Helaas is bij deze problematiek geen simpele oplossing. Het feit dat we al jaren tegen dezelfde problemen aanlopen laat zien dat er geen makkelijke uitweg is. Ook wij bij BMC hebben niet dé oplossing, geen toverstaf.

Wat ik wél zie, is de enorme complexiteit in het systeem en de grote verschillen tussen mensen. Er is geen one size fits all oplossing. Waar voor de één huisvesting veel verschil kan maken, is voor de ander iets anders nodig. Daarnaast lopen we aan tegen systeemproblemen die niemand zomaar even oplost: tekorten in de zorg, te weinig geschikte woningen, fragmentatie in wetgeving, de strijd tussen preventie en repressief ingrijpen, etc. Telkens weer wijzen inspectierapporten op dezelfde knelpunten. Dat frustreert me. Maar juist in die complexiteit ligt mijn drive. 

Verbinding en energie creëren

Wat me opvalt, na een aantal jaar in dit veld gewerkt te hebben, is dat één van de belangrijke factoren voor een goede aanpak samenwerken is.

Mijn werk draait om domeinoverstijgend kijken. Ik probeer dagelijks de kennis en kunde uit verschillende hoeken bij elkaar te brengen om zo een integrale aanpak te kunnen vormen. Daarbij focus ik op het faciliteren van netwerksamenwerking. Het gaat om het gesprek stimuleren, ondersteunen en faciliteren, maar ook het steunen van de partners en het vasthouden van de energie in een netwerk. Dit is niet dé oplossing voor de problematiek, maar ik zie wel dat het een verschil kan maken. Ook om de professionals met elkaar te laten ervaren dat ze goed bezig zijn, om zo het gevoel van verslagenheid of wanhoop te voorkomen. Immers is energie verliezen voor deze doelgroep het laatste waarbij we geholpen zijn. Juist de professionals die zich dag en nacht inzetten, zijn zo hard nodig. 

Daarnaast zijn er échte veranderingen nodig. In het systeem. En ik realiseer me, die zijn niet morgen gerealiseerd. Maar dat betekent niet dat ik stil ga zitten. Juist niet. Ik zie in de praktijk echt mooie aanpakken en positieve elementen rondom deze doelgroep. Soms kan een klein initiatief het verschil maken. 

Dit raakt de kern van ons werk

Onlangs las ik het interview met collega Wimke Schuurmans over de landelijke aanpak. Wat ze daar zegt over de problematiek die niet in sectoren te knippen is – “mensen zijn geen sector” – is zo herkenbaar. Ze vertelt ook over haar buurvrouw en hoe de bereidheid van de buurt om te helpen niet werd benut door de instanties. Die ervaring, dat onbenutte potentieel was ook voor mij een eyeopener . Het versterkt mijn overtuiging dat wij met onze domeinoverstijgende blik de cruciale verbinding leggen tussen de systemen. Niet alleen professionals onderling, maar ook de inwoner, het netwerk in de wijk, etc.  Wij dragen vanuit BMC actief bij aan wat de landelijke aanpak nu structureel wil borgen: kennis en praktijk die werken, bij elkaar brengen.

Een persoonlijke blik

Waarom deze blog? Niet omdat wij vanuit BMC dé oplossing hebben, zeker niet. Maar wel omdat ik geloof dat met elkaar inzichten en voorbeelden delen en van elkaar leren zorgt dat we de energie vasthouden. Dat we elkaar inspireren. En er zijn genoeg inspirerende voorbeelden te vinden! Het gevoel van ‘samen de schouders eronder’ wil ik graag stimuleren.

Daarom nemen mijn collega’s en ik je de komende tijd mee  in een zesdelige blogreeks langs specifieke thema’s waar we dagelijks in ons werk mee bezig zijn.
Denk aan de rol van de gemeente, wat we doen bij personen met onbegrepen gedrag aan straattriage, en de enorme uitdagingen rondom wonen. Om te inspireren en verbinden. 

Wat ik door de jaren heen heb geleerd rondom deze doelgroep;

• Doe het samen: probeer gelijk vanaf de eerste melding rondom een persoon al met een integraal team een plan van aanpak op te stellen. 

• Durf te pionieren: ons systeem is ingewikkeld georganiseerd, durf eens iets anders te doen. 

• Start vanuit energie en een gezamenlijke opgave. Een helder beeld hebben waar je met elkaar naartoe wil geeft energie.

• Verwacht geen wonderen, maar vier de kleine successen. Dit helpt om energie vast te houden, en laten we eerlijk zijn; ze zijn het waard.

Ik hoop dat deze reeks je inspireert om ook vanuit jouw rol de verbinding te zoeken. Want alleen samen, met een integrale blik, kunnen we de complexe puzzel van onbegrepen gedrag stukje bij beetje completer maken. Over twee weken neemt mijn collega Hans Reinder jullie mee in zijn ervaringen in de aanpak van personen met onbegrepen gedrag. Hans ziet een logische rol voor gemeenten in het nemen van de regie vanuit de WAMS. Ik kijk ook enorm uit naar de blog van collega Anita Keita, die juist het bewonersperspectief goed weet mee te nemen. Stay tuned! 

Persoonlijke noot

Jarenlang werk ik op het snijvlak van veiligheid  en zorg, en dit heeft me één ding geleerd: duurzame oplossingen liggen in verbinding. Dat is mijn persoonlijke drijfveer. Als BMC zijn we de schakel: we dichten de kloof tussen formele systemen en de leefwereld van de inwoner. Dit is hoe we de regie en het vertrouwen teruggeven aan mensen met onbegrepen gedrag en bouwen aan een humane, veilige woonomgeving. Ons motto is simpel: begin klein en begin samen.