Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt: van opleiden voor een beroep naar ontwikkelen voor wendbaarheid

De tijd waarin een diploma voldoende was voor een hele loopbaan, ligt achter ons. Door de snelle ontwikkeling van AI en digitalisering veranderen werk en vaardigheden ingrijpend. Dat vraagt om een fundamenteel andere kijk op onderwijs, arbeidsmarkt en ontwikkeling. Niet opleiden voor één beroep staat centraal, maar het vermogen om mensen een leven lang wendbaar te houden. Hoe geef je daar als onderwijsinstelling, werkgever of overheid richting aan?

De snelle ontwikkeling van technologie en generatieve AI verandert de arbeidsmarkt in hoog tempo. Niet alleen beroepen veranderen, maar vooral ook de taken en vaardigheden die daarbij horen. Kennis veroudert sneller en organisaties vragen steeds vaker om medewerkers die zich flexibel kunnen aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Daarmee groeit ook de druk op onderwijsinstellingen, werkgevers en overheden om anders naar leren en ontwikkelen te kijken.

Traditionele opleidingsstructuren sluiten minder goed aan op een arbeidsmarkt die continu in beweging is. De vraag wordt daarom urgenter: hoe zorgen we dat mensen van jong tot oud zich duurzaam kunnen blijven ontwikkelen en bewegen op de arbeidsmarkt?

Van diploma’s naar skills en Leven Lang Ontwikkelen

De veranderingen op de arbeidsmarkt vragen om een andere kijk op opleiden en ontwikkelen. Niet alleen diploma’s en vakkennis zijn belangrijk, maar juist ook vaardigheden, aanpassingsvermogen en het vermogen om te blijven leren. De arbeidsmarkt beweegt daarom steeds meer richting skillsgericht werken, leren, werven en ontwikkelen.

Voor mbo- en hbo-instellingen betekent dit dat Leven Lang Ontwikkelen (LLO) geen aanvulling meer is op het reguliere onderwijs, maar een structureel onderdeel wordt van hun rol. Onderwijsinstellingen moeten niet alleen jongeren voorbereiden op een eerste baan, maar ook werkenden ondersteunen bij omscholing, bijscholing en duurzame inzetbaarheid.

Een gezamenlijke opgave voor onderwijs, overheid en werkgevers

Deze transitie vraagt om intensieve samenwerking tussen onderwijsinstellingen, werkgevers en overheden. Werkgevers weten welke vaardigheden in de praktijk nodig zijn, onderwijsinstellingen vertalen die vraag naar leertrajecten en overheden spelen een belangrijke rol in regionale samenwerking en maatschappelijke opgaven.

Daarbij wordt een gezamenlijke taal steeds belangrijker. Nationale skillstalen, zoals CompetentNL, helpen om beter inzichtelijk te maken welke vaardigheden nodig zijn en hoe vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter op elkaar kunnen aansluiten. Zo ontstaat een beter gesprek tussen werkgevers, werknemers en onderwijsinstellingen over ontwikkeling, inzetbaarheid en loopbaanperspectief.

Niet alleen het onderwijs moet veranderen

De beweging naar een wendbare arbeidsmarkt vraagt niet alleen om ander onderwijs, maar ook om veranderingen binnen organisaties zelf. Onderwijsinstellingen en werkgevers moeten sneller kunnen inspelen op veranderingen in werk en vaardigheden. Dat vraagt om ander leiderschap, flexibiliteit in organisatie-inrichting, professionalisering van medewerkers en een cultuur waarin continu leren centraal staat.

Ook regionaal wordt samenwerking steeds belangrijker. In regionale ecosystemen werken onderwijs, gemeenten en werkgevers samen aan oplossingen voor arbeidsmarktvraagstukken en maatschappelijke opgaven. Alleen door die samenwerking structureel te organiseren, ontstaat duurzame impact.

Maar hoe maak je de juiste keuzes?

De grote uitdaging voor onderwijsinstellingen en werkgevers is dat veranderingen op de arbeidsmarkt elkaar steeds sneller opvolgen. Welke opleidingen blijven relevant? Welke taken verdwijnen of veranderen door AI? Welke vaardigheden worden juist belangrijker? En waar moet het onderwijs zich op richten om mensen duurzaam inzetbaar te houden?

Om antwoord te geven op die vragen, ontwikkelde BMC een arbeidsmarktmodel dat inzicht geeft in de impact van AI en digitalisering op werk, taken en vaardigheden.

Het BMC-arbeidsmarktmodel als kompas voor verandering

Het BMC-arbeidsmarktmodel combineert openbare databronnen, zoals gegevens van CBS en UWV, met eigen marktdata van BMC (Randstad). Waar traditionele arbeidsmarktmodellen vooral achteraf ontwikkelingen zichtbaar maken, werkt dit model als een proactieve radar voor veranderingen in werk en vaardigheden.

Een beroep bestaat uit een verzameling taken. Het arbeidsmarktmodel analyseert in welke mate die taken en vaardigheden beïnvloed worden door digitalisering en AI. Door arbeidsmarktdata te koppelen aan duizenden AI-toepassingen ontstaat inzicht in welke werkzaamheden geautomatiseerd kunnen worden, welke taken door AI worden ondersteund en welke nieuwe werkzaamheden en vaardigheden ontstaan.

Daarmee biedt het model niet alleen inzicht op beroepsniveau, maar juist ook op taak- en vaardigheidsniveau. Het laat zien welke taken binnen een beroep de meeste waarde creëren en waar de focus binnen onderwijs en examinering zou moeten liggen.

Van inzicht naar concrete keuzes

Voor mbo- en hbo-instellingen levert het arbeidsmarktmodel waardevolle sturingsinformatie op voor strategisch portfoliomanagement en curriculumontwikkeling. Het helpt instellingen om beter onderbouwde keuzes te maken over het opleidingsaanbod, de omvang van opleidingen en de vaardigheden die in de toekomst centraal moeten staan. Op basis van die inzichten ondersteunt BMC organisaties met een domeinoverstijgende dienstverlening langs vier samenhangende pijlers:

Datagedreven portfoliomanagement helpt onderwijsinstellingen om regionale arbeidsmarktdata en AI-ontwikkelingen te vertalen naar strategische keuzes voor hun opleidingsportfolio. Binnen onderwijsontwikkeling begeleidt BMC instellingen bij het vernieuwen van curricula, flexibele leerroutes en de integratie van microcredentials en mbo-certificaten.

Daarnaast ondersteunt BMC regionale ecosystemen door samenwerking tussen onderwijs, gemeenten en werkgevers te organiseren en werkgevers te begeleiden naar skillsgericht werken en werven. Tot slot helpt BMC organisaties bij de noodzakelijke organisatieontwikkeling, zoals leiderschap, cultuurverandering, HR-beleid en docentprofessionalisering.

Wendbaarheid als nieuwe basis

Door inzicht in arbeidsmarktontwikkelingen te combineren met samenwerking, onderwijsvernieuwing en organisatieontwikkeling ondersteunt BMC onderwijsinstellingen, overheden en werkgevers bij een fundamentele transitie. Niet langer staat opleiden voor één beroep centraal, maar het ontwikkelen van mensen die zich gedurende hun hele loopbaan wendbaar en duurzaam kunnen blijven bewegen op de arbeidsmarkt.

Meer weten over wat BMC kan betekenen?

Neem dan gerust contact op met Janette Bezemer of Esther Dorrestijn, beiden managing consultant onderwijs: janette.bezemer@bmc.nl, 06 51 67 86 84 of esther.dorrestijn@bmc.nl, 06 11 61 00 73.