3 aug. 2026

Tip 4: sla de brug tussen visie en uitvoering met een volkshuisvestingsprogramma

Het volkshuisvestingsprogramma (VHP) is een belangrijke schakel tussen de visie op en de uitvoering van het woonbeleid in uw gemeente. Een schakel die jaren ontbrak, waardoor er niet voldoende woningen zijn gerealiseerd of de juiste woningen niet op de juiste plek kwamen. Visies staan immers vaak vol met grote ambities, maar het stokt vervolgens in de uitvoering. Hoe doorbreekt u dit patroon? En hoe kan het VHP u hierbij helpen?

In onze tweede tip over de nieuwe regiewet gingen we onder meer in op het maken van een overzicht van de huidige kaders op het gebied van wonen & zorg. Deze zijn bijvoorbeeld te vinden in de omgevingsvisie, woonvisie en woonzorgvisie. Heeft u de kaders in beeld, ga dan na of dit voldoende is voor uitwerking in het VHP. Geven de kaders antwoord op vragen als:

Hoe verspreiden we de nieuwbouwopgave globaal over de gemeente?
Hoe zit dit bij gemeenten met zowel kleine als grote kernen: ambiëren we groei in elke kern of richten we ons op de grootste kernen? En hoe werkt dit door bij een stad met beperkte ruimte?
Hoe gaan we om met de combinatie van de betaalbaarheidsopgave, de huisvesting van (verplichte) aandachtsgroepen en leefbaarheid?
Kiezen we als gemeente voor spreiding of juist voor gerichte groei op een aantal plekken?

Keuzes maken

Soms zijn deze vragen al beantwoord in een omgevingsvisie of in een recente woon(zorg)visie die nog in de omgevingsvisie moet worden geïntegreerd. Maar de praktijk is ook dat deze keuzes in veel gevallen nog moeten worden gemaakt. Toch zijn het essentiële vragen die beantwoord moeten zijn vóór de uitvoeringsgerichte uitwerking in het VHP. Samengevat: de antwoorden krijgen op hoofdlijnen een plek in de omgevingsvisie en de nadere uitwerking vindt plaats in het VHP.

Vertaalslag naar de praktijk

Wat u ongetwijfeld voor ogen heeft, is een uitvoeringsgericht VHP met als belangrijkste doel: de juiste woning op de juiste plek. Om dit voor elkaar te krijgen, is het zaak dat u weet waar het VHP zich bevindt in de beleidscyclus. Feitelijk is het VHP dé schakel tussen de omgevingsvisie en de daadwerkelijke uitvoering. In het VHP vindt kortom de vertaalslag plaats naar de praktijk. Dat is nog niet zo gemakkelijk. Want: stel dat de gemeenteraad in de omgevingsvisie zegt dat in iedere kern groei moet worden gefaciliteerd, wat betekent dit dan voor de huidige woningbouwprojecten en prioritering, voor opgaven op het gebied van bijvoorbeeld mobiliteit, de beschikbaarheid van zorg en voor de interne gemeentelijke organisatie?

Doorgronden met de benen op tafel

Wilt u dit echt goed doorgronden? Dan kunt u een benen-op-tafelsessie organiseren. Bijvoorbeeld met het college en ambtenaren of juist met raadsleden. Ga in deze sessie aan de slag met een project waarmee u als gemeente vaart wil maken. Kies een project dat al een tijd stil ligt vanwege bezwaren over bijvoorbeeld de parkeerdruk, beperkte ambtelijke capaciteit of discussie over het aandeel betaalbare woningen. Wat is er nodig om het project te versnellen: een lagere parkeernorm, financiële ondersteuning, een ander woningbouwprogramma of een scherpere prioritering van de werkzaamheden? Vaak zijn dit soort aanvullende kaders nodig voordat u aan de slag kunt met de uitwerking in het VHP.

En dan?

Na de benen-op-tafelsessie heeft u meer inzicht in de positionering van het VHP in de gemeentelijke beleidscyclus. De sessie verschaft duidelijkheid over welk (detail)niveau passend is voor het VHP, wat de rolverdeling is tussen raad en college en welke keuzes hiervoor soms nog nodig zijn in andere visie- of uitvoeringsdocumenten. Hoe u vervolgens de volledige beleidscyclus betrekt bij de totstandkoming van het VHP? Daarover leest u meer in de volgende tip!

Direct doorpakken met uw VHP?

Wilt u het complete overzicht van visie tot uitvoering? In onze praktijkgids bundelen we alle stappen, inzichten en praktische handvatten voor een succesvol Volkshuisvestingsprogramma.

Download de gids Volkshuisvestingsprogramma