Van beleid naar buurtkracht: versterk inloopvoorzieningen met de zelfscan AZWA inloopvoorzieningen

Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) vraagt gemeenten om uiterlijk in 2030 een hechte en laagdrempelige sociale basisinfrastructuur te hebben staan. Inloopvoorzieningen zijn daar onderdeel van. Dat zijn plekken waar ontmoeting en ondersteuning samenkomen. Maar hoe weet u als gemeente of maatschappelijke partner of uw wijkcentra, dorpskamers en burgerinitiatieven voldoen aan de AZWA-normen? 

Onder procesbegeleiding van BMC stelden de AZWA-partijen de landelijke Handreiking Inloopvoorzieningen sociaal en gezond op. Deze geeft gemeenten en maatschappelijke partners handvatten om een sterke gezonde en sociale basisinfrastructuur in te richten. Om de stap van abstract beleid naar de dagelijkse praktijk te maken, ontwikkelde BMC aanvullend een praktische zelfscan AZWA Inloopvoorzieningen. Hiermee krijgen gemeenten en hun netwerkpartners direct inzicht in hun sterke punten én concrete handvatten voor vervolgstappen.

De uitdaging: AZWA-afspraken vertalen naar de leefwereld

Het AZWA maakt een beweging van zorg naar gezondheid en meer vertrouwen op de lokale kracht. Ontmoeting is de basis van deze aanpak. En inloopvoorzieningen vormen de cruciale schakel waar ontmoeting, preventie en ondersteuning samenkomen. Veel gemeenten worstelen met de vraag hoe zij de landelijke AZWA-afspraken (specifiek afspraak D5 en D6) lokaal vormgeven. Bestaande buurthuizen en burgerinitiatieven draaien vaak op de kracht van vrijwilligers en buurtbewoners. De uitdaging is om deze informele basis te ondersteunen met een professionele schil, zoals sociaal werkers, de GGD en de Jeugdgezondheidszorg, zonder de regie en de vitale energie van inwoners over te nemen. Bovendien hebben gemeenten niet altijd een integraal overzicht van de aanwezige hulpbronnen en ondersteuningsbehoeften in hun wijken.

Landelijke Handreiking Inloopvoorzieningen

Onder procesbegeleiding van BMC is, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), in nauwe samenwerking met Sociaal Werk Nederland en GGD GHOR Nederland en met sociaal-maatschappelijke organisaties, een landelijke handreiking opgesteld. Die bevat afspraken over inzicht in de buurt of wijk, expertise en de samenwerking tussen gemeente, inwoners en professionals. In de handreiking staan drie werkzame elementen centraal:

• Inzicht: In veel gemeenten zijn al veel inloopvoorzieningen. Het inzicht in die bestaande voorzieningen, het verzamelen van gezondheidsdata, draagkracht en wijkscans en deze vervolgens duiden in een eenvoudige open dialoog met inwoners en netwerkpartners geeft alle betrokkenen antwoord op vragen over de betekenis en de uitdagingen.

• Verbinden en versterken: Het benutten van bestaande voorzieningen en burgerinitiatieven als vertrekpunt en het opbouwen van een netwerksamenwerking tussen de leefwereld en de systeemwereld. Zo staan leefstijlprogramma’s uit D5 (de basisfunctionaliteiten) niet los van burgerinitiatieven als samen wandelen of samen gezond koken en eten. Zij kunnen elkaar versterken.

• Expertise: Het laagdrempelig beschikbaar maken van kennis op leefgebieden als mentale gezondheid, valpreventie en een gezonde leefstijl binnen de inloopvoorzieningen.

‘Het stimuleren van ontmoeting en lokale kracht staat centraal in de handreiking. De handreiking deelt werkzame elementen en concrete voorbeelden met als doel gemeenten en partners een stap verder te brengen in het realiseren van een stevige gezonde en sociale basisinfrastructuur.’ Eva Meijer, beleidsmedewerker sociale basis bij het ministerie van VWS

Onze aanpak: de drie werkzame elementen in de praktijk brengen

Om gemeenten direct actieperspectief te bieden, vertaalde BMC de landelijke handreiking naar een interactieve zelfscan AZWA Inloopvoorzieningen. Aan de hand van 11 gerichte stellingen beoordelen beleidsmakers en partners hoe hun gemeente scoort. Die gaan bijvoorbeeld over de vindbaarheid van de laagdrempelige inloopvoorzieningen en in hoeverre de gemeente er taken bij krijgt door deze handreiking.

Na het invullen ontvangen deelnemers direct opbouwende feedback en handelingsadviezen. Wie aangeeft dat de voorzieningen niet goed vindbaar zijn, krijgt een aantal tips om de digitale, fysieke en sociale vindbaarheid te verbeteren. En ziet de gemeente de investering niet als extra taakbelasting, dan zijn er tips over de verschillende inloopvoorzieningen en de mogelijkheden om bestaande voorzieningen te laten bijdragen aan ontmoeting en sociale cohesie.

‘Het realiseren van een sterke inloopvoorziening vraagt om samen leren en verbeteren. De zelfscan dwingt ons om niet over de wijk te praten, maar mét de wijk de juiste keuzes te maken.’

Anita Keita, managing consultant Sociaal Domein bij BMC

Het resultaat: direct inzicht en betere samenwerking 

De zelfscan AZWA Inloopvoorzieningen is ontwikkeld met de praktijk en getoetst bij diverse koplopergemeenten. Het resultaat is een instrument dat gemeenten helpt om:

• Snel te bepalen welke inloopvoorzieningen er al zijn, of ze voldoen en welke wijken gedifferentieerde en extra ondersteuning nodig hebben.

• Eigenaarschap bij inwoners te borgen door de regie in de buurt te laten.

• Een lerende netwerkevaluatie in te richten waarbij inwoners, vrijwilligers, professionals en de gemeente als gelijkwaardige partners samenwerken.

Bouw samen aan een sterke sociale basis in uw gemeente

Het versterken van de sociale basisinfrastructuur kost tijd, maar u hoeft het wiel niet alleen uit te vinden. Met de Handreiking Inloopvoorzieningen sociaal en gezond en de zelfscan AZWA Inloopvoorzieningen legt u een stevig fundament voor een gezonde, verbonden en veerkrachtige gemeenschap.

Wilt u direct ontdekken waar uw gemeente staat? Doe de zelfscan of lees meer over onze aanpak op onze overzichtspagina over de Sociale Basis en Preventie. Of neem rechtstreeks contact op met onze experts Anita Keita of Heleen Rijnkels voor advies op maat.