Balans in het bestel: verkenning alternatief fondsenlandschap

In opdracht van het Ministerie van OCW verkende BMC hoe het landschap van de zes rijkscultuurfondsen toekomstbestendig kan worden ingericht. Het doel: een fondsenbestel dat toegankelijk is voor aanvragers, met robuuste fondsen en voldoende uitvoeringskracht voor hun taak in een nieuw cultuurbestel. 

Ons advies bevat twee belangrijke pijlers:

1. Van zes naar drie rijkscultuurfondsen

Geen samenvoeging tot één groot fonds (een zogenaamd ‘Arts Council-model’), maar een gerichte en gefaseerde krachtenbundeling tot drie fondsen, op basis van sectorale samenhang en marktkenmerken. 

• Een Fonds voor de Creatieve Industrie: een bundeling van het Filmfonds, Letterenfonds en Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.

• Een Fonds voor Kunst en Erfgoed: een bundeling van het Mondriaan Fonds en het Fonds Podiumkunsten. Deze stap adviseren we pas nadat er duidelijkheid is over een uitbreding van taken na de herziening van de Basisinfrastructuur (BIS).

• Een Fonds voor Cultuurparticipatie: behoudt de zelfstandige positie vanwege de brede opdracht op het gebied van cultuurparticipatie en -educatie.

Zo ontstaan minder ‘loketten’ voor aanvragers en is interdisciplinaire beoordeling beter te organiseren. Het creëert bovendien robuuste fondsen, die toegerust zijn voor steeds complexere opgaven - zowel in een steeds veranderend cultuurveld als op het gebied van bedrijfsvoering. 

2. Een provinciaal instrument voor geografische spreiding

De BIS en de landelijke cultuurfondsen hebben als belangrijkste opdracht het stimuleren van artistieke kwaliteit. In de praktijk blijkt het lastig om vanuit diezelfde opdracht ook een evenwichtige geografische spreiding te realiseren. Daarom adviseren we daarvoor een apart provinciaal instrument te ontwikkelen: een geoormerkte rijksbijdrage per provincie, op basis van bijvoorbeeld inwonertal, bestaande infrastructuur en met matching door provincies (en op termijn misschien gemeenten). Het vermindert de druk op de fondsen, creëert ruimte voor regionale culturele voorzieningen in hun lokale context en geeft meer regionale zeggenschap. 

Zo ontstaat meer balans in het bestel: landelijke fondsen die zich vanuit hun expertise kunnen richten op kwaliteit en ontwikkeling, aangevuld met een provinciaal instrument dat gericht en op maat bijdraagt aan een sterke culturele infrastructuur in iedere regio.