Met elkaar in gesprek na onrust rond komst azc

Zaterdagochtend bij de supermarkt. Waar dorpsgenoten in Engelen (gemeente ’s-Hertogenbosch) elkaar voorheen groetten en een praatje maakten, kijken mensen nu weg. Het plan voor de opvang van vijftig alleenreizende minderjarige vreemdelingen (amv’s) heeft het dorp niet zomaar verdeeld. De gemeenschap is in de kramp geschoten.

Wat begon als een debat over opvang, leefbaarheid en het ontbreken van bestuurlijke transparantie, is geëscaleerd tot een sociale crisis. Wie zich uitspreekt, krijgt de volle laag. Voorstanders die opkomen voor kwetsbare kinderen worden weggezet als naïef; tegenstanders die zich zorgen maken over veiligheid en leefbaarheid worden bestempeld als uitschot.

Toen er zwaar vuurwerk werd afgestoken bij de beoogde opvanglocatie en huizen en auto’s van dorpsgenoten werden beklad, werd een gevaarlijke grens overschreden. Wanneer geweld, vernieling en intimidatie worden ingezet als drukmiddel, verstomt het vrije woord. Inwoners durven zich op straat of bij de supermarkt niet meer te uiten. En zodra mensen zwijgen uit angst voor hun eigen veiligheid, is een eerlijk gesprek onmogelijk geworden. Het vertrouwen tussen burgers en lokaal bestuur brokkelt zo in rap tempo af. En het grootste gevaar voor de samenleving in Engelen is niet alleen de luide roep van de extremen. Het is het stilvallen van de grote groep daartussenin: het stille midden.

Het stille midden als het kloppend hart van het dorp

Het ‘stille’ of ‘zwijgende’ midden is de grote, niet-gepolariseerde meerderheid: de vrijwilligers bij de sportclub, de winkeliers, de basisschooldirecteur. Hoewel ze stil zijn, zijn ze verre van onverschillig. Zij vormen de dragende laag van het dorp, maar hun stem raakt door het verharde debat snel ondergesneeuwd door de uitgesproken flanken. Deze groep wordt gekenmerkt door: 

• Ruimte voor nuance en twijfel: Mensen in het midden denken zelden in zwart-wit. Zij voelen vaak én oprechte compassie met alleengaande minderjarigen op de vlucht, én hebben reële zorgen over de leefbaarheid en veiligheid in hun eigen straat. Ze durven de twijfel toe te laten en zoeken geen ideologische strijd.

• Geen gelijk willen krijgen, maar fijn willen wonen: Het stille midden zoekt geen politieke overwinning. Wat voor hen telt, zijn praktisch leefbare oplossingen, goede verhoudingen met de buren en rust in de wijk.

• Terugtrekken uit zelfbescherming: Deze groep trekt zich uit zelfbescherming terug achter de voordeur omdat het publieke debat verhard is tot scheldpartijen en schreeuwerige avonden. Ze zijn bang om door een van de flanken geframed te worden als ‘racist’ of juist als ‘wereldvreemd’.

Zodra deze meerderheid definitief afhaakt, brokkelt het maatschappelijk fundament onder het dorp af. Het stille midden is in feite de reserve van een gezonde gemeenschap: de groep die nodig is om de verbinding en het compromis te herstellen.

Hoe komt het gesprek in het dorp terug?

Om een gemeenschap als Engelen te helen, moet de focus verschuiven van het politieke dossier naar de dorpsnormen: hoe willen we hier met elkaar omgaan? Deze vier handelingsperspectieven bieden lokale bestuurders en wijkprofessionals concrete handvatten om juist dat stilgevallen midden weer veilig in beweging te krijgen. 

1. Van politiek vraagstuk naar omgangsvormen Mensen haken af als ze het gevoel hebben dat ze moeten kiezen tussen voor- of tegenstander zijn van de opvang. Vraag hen daarom niet om een politiek standpunt, maar om een uitspraak over de omgangsvormen in het dorp. Erken daarbij dat hun twijfels en zorgen er mogen zijn. Een neutrale boodschap als ‘In Engelen kunnen we van mening verschillen, maar we blijven wel buren’ stelt mensen in staat zich uit te spreken tegen intimidatie, zonder dat ze in een hokje worden geduwd.

2. Van schreeuwpodium naar de keukentafel Klassieke, grote inspraakavonden belonen de luidste stemmen en schrikken de stille meerderheid af. Stap over op kleinschalige keukentafelgesprekken of buurtsessies met een beperkt aantal personen en een neutrale gespreksleider. In zo’n vertrouwde setting valt de anonimiteit weg, daalt de spanning en durft het stille midden wél hardop na te denken.

3. Zet de ‘smeerolie’ van het dorp in Laat het initiatief niet komen van het gemeentebestuur – dat op dit moment vaak als partijdig wordt gezien – of van fel gekante actiegroepen. Geef het podium aan geaccepteerde, neutrale sleutelfiguren uit het dorpsleven: de voorzitter van de voetbalclub, de lokale ondernemer of de schooldirecteur. En wanneer lokale boegbeelden ontbreken of zelf verdeeld zijn, bieden neutrale welzijnswerkers, externe mediators of juist een verbindend duo uit beide kampen uitkomst. Zij scheppen de veilige ruimte die de stille meerderheid nodig heeft om het gesprek weer aan te gaan. Als zij samen opstaan voor respect, leefbaarheid en een veilig klimaat, schept dat een paraplu waar de rest van het dorp zich onder durft te scharen.

4. Bied een laagdrempelige eerste stap Vraag mensen niet meteen om hardop de confrontatie te zoeken; de angst voor de extreme flanken is immers reëel. Bied een kleine, veilige vorm van zichtbaarheid, bijvoorbeeld een inloopochtend over wijkveiligheid. Zodra mensen zien dat hun buren precies hetzelfde voelen, verdwijnt de verlamming.

Veiligheid als harde randvoorwaarde

Het activeren van de zwijgende meerderheid kan alleen slagen als de overheid één ding klip-en-klaar garandeert: veiligheid. Geweld, vernieling en intimidatie zijn absolute rode lijnen. De overheid moet hier zonder enig voorbehoud tegen optreden en handhaven. Pas wanneer bewoners weten dat hun veiligheid geborgd is en dat strafbaar gedrag niet wordt gedoogd, ontstaat er voor het stille midden de ruimte om op te staan en samen het gesprek aan te gaan.

Aan de slag of meer informatie?

Zoekt u ondersteuning bij activiteiten die het zwijgende midden activeren, de huisvesting van nieuwkomers of de combinatie werk en asiel? BMC helpt en adviseert gemeenten in opgaven die voortkomen uit de Spreidingswet. Wilt u meer informatie of aan de slag? Neem contact op met Carlijn Jansen, adviseur Veiligheid, of Marieke Tetteroo, managing consultant aandachtsgebied asiel en migratie.