Prinsjesdag 2026: de woonplannen en wat ze betekenen voor gemeenten en woningcorporaties

Op Prinsjesdag presenteerde het kabinet de Miljoenennota 2027. Deze laat zien dat het kabinet de volkshuisvesting onverminderd als prioriteit beschouwt. De nadruk ligt op meer woningbouw, versterking van de regierol van de overheid, huisvesting van aandachtsgroepen, ouderenhuisvesting, leefbare wijken en verduurzaming van de bestaande woningvoorraad.  Wat betekenen de plannen voor gemeenten en woningcorporaties? We zetten de belangrijkste maatregelen op een rij.

1. Meer financiële middelen voor woningbouw

Het kabinet trekt meer geld uit om de woningbouw te stimuleren. Zo blijft de Realisatiestimulans bestaan, waarmee € 7.000 beschikbaar is per betaalbare woning waarvan de bouw tussen 2025 en 2029 start. Ook gaat de bijdrage vanuit de Stimuleringsregeling Flex- en Transformatiewoningen (SFT) omhoog van € 14.000 naar € 20.000 per woning. Daarnaast komt er extra geld beschikbaar voor de 31 grootschalige woningbouwlocaties, waaraan tien nieuwe locaties zijn toegevoegd. Tot slot onderzoekt het kabinet de komst van een landelijke grondfaciliteit die gemeenten kan ondersteunen bij grondaankopen en gebiedsontwikkeling.

2. Versnellen en vereenvoudigen ontwerp- en vergunningstraject

Digitalisering en parallel plannen moeten de vergunningverlening voor bouwen twee keer zo snel maken. Ook wil het kabinet fabrieksbouw stimuleren, waarbij woningen met een goedgekeurd woonconcept geen technische keuring meer nodig hebben. Gemeenten die vastlopen bij woningbouwprojecten krijgen extra ondersteuning. Hiervoor komen 200 fte beschikbaar en wordt een landelijke pool opgezet met schaarse expertise, bijvoorbeeld op het gebied van stikstof en gebiedsontwikkeling. Die landelijke pool kan te hulp schieten als een project dreigt stil te vallen.

3. Verdere invoering van de Wet Regie op de Volkshuisvesting

 De Wet Regie op de Volkshuisvesting is inmiddels in werking getreden. Op 1 januari 2027 volgt het uitvoeringsbesluit, waarin de wet verder wordt uitgewerkt. Daarnaast herijkt het kabinet in 2027 de Nationale Prestatieafspraken.

4. Versterking positie woningcorporaties  

Vanaf 2028 schaft het kabinet de ATAD-heffing voor corporaties af, wat de sector circa € 425 miljoen per jaar oplevert. Ook hoeven corporaties geen overdrachtsbelasting meer te betalen als zij DAEB-bezit aan elkaar overdragen. Daarnaast verhoogt het kabinet de Energie-investeringsaftrek (EIA) en past het het stelsel van projectsteun aan.

5. Meer aandacht voor middenhuur

Het kabinet wil de bouw van middenhuurwoningen stimuleren. Door de Europese DAEB-regels aan te passen krijgen woningcorporaties meer mogelijkheden om middenhuurwoningen te realiseren. Private investeerders kunnen rekenen op een objectsubsidie voor middenhuur. Daarnaast verlaagt het kabinet de overdrachtsbelasting voor investeerders in huurwoningen.

6. Investeringen in ouderenhuisvesting en wonen met zorg     

Het kabinet houdt vast aan de ambitie om 290.000 ouderenwoningen te realiseren. Ook trekt het extra geld uit voor zorggeschikte woningen, geclusterde woonvormen en ontmoetingsruimten. Via de Stimuleringsregeling Zorggeschikte Woningen kunnen woningcorporaties en zorgaanbieders hiervoor rechtstreeks subsidie krijgen.

7. Extra inzet voor aandachtsgroepen, statushouders en spoedzoekers

Het kabinet breidt de huisvesting voor statushouders en Oekraïense ontheemden verder uit. Ook trekt het extra geld uit voor flexwoningen en tijdelijke huisvesting en versterkt het de Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen. Daarnaast wil het kabinet verder met programma’s voor mensen met verward of onbegrepen gedrag.

8. Investeren in leefbare wijken

Het kabinet wil van nationale woningbouwlocaties (nu 31 in totaal) niet alleen plekken om te wonen maken, maar ook sociale gemeenschappen. Daarom gaat het door met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid en trekt het € 400 miljoen uit voor de regeling Kansrijke Wijk. Ook komt er extra aandacht voor kwetsbare buurten buiten de huidige NPLV-gebieden en meer geld voor isolatie en verduurzaming in kwetsbare wijken.

9. Nieuwe stappen in verduurzaming

Het kabinet blijft inzetten op verduurzaming en gaat onder meer de aanleg van warmtenetten verder stimuleren. Ook komt er extra budget voor de Subsidieregeling Aardgasvrije Huurwoningen en wil het kabinet de slechtste energielabels richting 2028 uitfaseren. Vanaf 2029 worden hybride warmtepompen de standaard bij vervanging van cv-ketels. Daarnaast komt er verdere ondersteuning voor de aanpak van energiearmoede, verduurzaming van VvE’s en biobased bouwen.

10. Aanpak van netcongestie en funderingsproblematiek   

Het kabinet komt met nieuwe crisiswetgeving om de uitbreiding van het elektriciteitsnet te versnellen. Ook zet het de Nationale Aanpak Funderingen voort en neemt het nieuwe maatregelen op het gebied van asbestregelgeving.

11. Wijzigingen in huurbeleid en huurwetgeving

Het kabinet wil de huurontwikkeling koppelen aan het gemiddelde inflatiecijfer over drie jaar. Ook verkent het een grotere rol voor inkomens- en vermogensafhankelijke huurverhogingen en past het de Wet betaalbare huur aan. Daarnaast komen er nieuwe regels voor servicekosten en bereidt het kabinet een landelijk huurregister voor. Tot slot wil het de Huurcommissie moderniseren.

Van maatregelen naar betekenis

De maatregelen laten zien dat het kabinet de wooncrisis breder benadert dan alleen als een woningbouwvraagstuk. Naast woningbouw is er aandacht voor ouderenhuisvesting, leefbaarheid, zorg, verduurzaming, energiearmoede en de huisvesting van aandachtsgroepen. Wonen, zorg en leefbaarheid raken daarmee steeds sterker met elkaar verweven. Wat betekent dat voor woningcorporaties en gemeenten?

Woningcorporaties: meer ruimte, maar de financiële druk blijft

Voor woningcorporaties springt vooral de afschaffing van de ATAD-heffing in het oog. Tegelijkertijd erkent het kabinet dat hun financiële positie kwetsbaar blijft. De Miljoenennota signaleert dat de stapeling van opgaven de investeringsruimte onder druk zet. Daarom vraagt het kabinet een onafhankelijke commissie te onderzoeken hoe de sector ook op langere termijn financieel gezond kan blijven.
Daarmee is de afschaffing van de ATAD eerder een noodzakelijke randvoorwaarde dan een oplossing. De maatregel creëert extra ruimte voor investeringen, maar levert onvoldoende middelen om de volledige opgave voor nieuwbouw, verduurzaming, leefbaarheid, ouderenhuisvesting en huisvesting van aandachtsgroepen te realiseren. Het fundamentele debat over de verhouding tussen maatschappelijke verwachtingen en beschikbare investeringscapaciteit is daarmee niet beëindigd, maar nadrukkelijk doorgeschoven naar de komende jaren.

Gemeenten: een stevige agenda vraagt om samenwerking

De nieuwe plannen van het kabinet geven duidelijk blijk van urgentie en getuigen op sommige punten van een vernieuwende blik, zoals het de mogelijkheid te bouwen zonder bouwkundige keuring voor bepaalde woonconcepten. Opvallend is daarnaast de grotere nadruk op het benaderen van vraagstukken in samenhang, zoals het opzetten van gemeenschappen en niet enkel woningen. Verschillende vraagstukken worden logisch met elkaar verbonden, wat de kans op daadwerkelijke realisatie vergroot. 
Voor gemeenten betekenen de plannen, na jaren van flink aanpoten, opnieuw een stevige agenda die om voortvarend handelen vraagt. Tegelijkertijd groeit de noodzaak om bij woonvraagstukken breed samen te werken. Dat geldt binnen de muren van het gemeentehuis, bijvoorbeeld tussen het sociaal domein, wonen en veiligheid, maar ook daarbuiten, met woningcorporaties en andere gemeenten. De opgaven worden immers steeds vaker op regionaal niveau aangepakt.

Van losse maatregelen naar een integrale aanpak

De opgaven voor gemeenten en woningcorporaties worden de komende jaren groter en raken steeds meer met elkaar verweven. Daarom is het belangrijk om de plannen van het kabinet niet als losse maatregelen te benaderen, maar te vertalen naar een samenhangende aanpak voor wonen, zorg, leefbaarheid en duurzaamheid.

Wilt u weten wat deze ontwikkelingen concreet betekenen voor uw gemeente of woningcorporatie? Neem dan contact op met Luiten Plekker, partner toekomstbestendige woningcorporaties, via luiten.plekker@bmc.nl of 06-27341755 of Karin van Duuren, partner Brede Woonopgave via karin.van.duuren@bmc.nl of 06-21680900.