Inspiratie halen uit wat er is Heerenveen bouwt visie op de kracht van de ‘mienskip’

Inwoners spelen een steeds actievere rol in preventie en het omzien naar elkaar. Hoe geef je als gemeente sturing aan de gemeenschapszin, als die ontstaat tussen mensen en niet achter een bureau? De gemeente Heerenveen draaide onder begeleiding van BMC het traditionele beleidsproces om: zij vormden geen visie voor de inwoners, maar een toekomstbeeld gevoed door de praktijk.

Gemeenten staan voor de uitdagende taak om hun dienstverlening in het sociaal domein op peil te houden en tegelijkertijd de samenwerking met inwoners te versterken. Bij de vernieuwing van de Kadernota Sociaal Domein koos Heerenveen voor een focus op ‘Mienskip’, ofwel gemeenschapszin, en brede gezondheid. Het doel was om de visie op deze thema’s te vertalen naar concrete keuzes in het subsidiebeleid. Dit leverde echter een dilemma op: sturen op iets dat organisch in de samenleving groeit, is onmogelijk. Waarop kan de gemeente wel sturen? BMC adviseerde te versterken en te faciliteren wat er al is. Hoe? Door de daadwerkelijke kracht van inwoners aan te spreken: wat is er al en wat werkt? Hierbij maakten wij gebruik van theoretische kaders zoals Asset Based Community Building (ABCD) en het NSOB-sturingsmodel. Hierin staat een netwerkende en participerende overheid centraal. De visie geeft dan antwoord op twee vragen:

• Wat willen we bereiken, geïnspireerd op wat nu al gaande is in de praktijk en we dat kunnen laten groeien?

• Wat vraagt dat van de gemeentelijke rol, ofwel hoe sturen we onszelf als gemeente om dit te laten groeien?

Ambtenaren op pad met inwoners

Het proces om tot een visie te komen startte bij succesvolle initiatieven in dorpen en buurten, zoals buren die samen een park onderhouden of sportgroepen. Vijftien ‘praktijkverkenners’ – ambtenaren van diverse afdelingen – gingen samen met inwoners op pad. BMC begeleidde hen om met een open blik te kijken naar wat een initiatief succesvol maakt en welke (soms onbewuste) rol de gemeente daarin speelt. Een belangrijk inzicht was dat de gemeente vaker moet aansluiten bij wat er al gebeurt in de gemeenschap in plaats van nieuwe projecten te starten.

Visie op de potentie van mienskip en brede gezondheid

De visie is een vooruitblik naar 2040: zo ziet Heerenveen eruit als de gemeente erin slaagt mienskip en brede gezondheid verder te versterken en te ondersteunen. Het motto is: ‘Zonder ons, geen wij’. Dit komt voort uit de wens van mensen om een bijdrage te leveren aan onze samenleving en aan een betere wereld. Die betrokkenheid en bijdrage zien we terug in verschillende belangrijke thema’s die in 2040 in vrijwel elke wijk en elk dorp spelen. Deze thema’s staan niet los van elkaar, maar vullen elkaar aan, zodat er brede gezondheid ontstaat en er een sterke mienskip is. De thema’s zijn:

• sociale verbinding
• ontmoeten en spelen
• veiligheid
• leefomgeving

Bij ieder onderdeel van dit onderdeel van de visie zijn voorbeelden genoemd uit de Heerenveense praktijk, om te laten zien dat dit geen droom is maar iets wat er al is en potentie heeft om, met de juiste ondersteuning, te groeien.

Visie op de nieuwe gemeentelijke rol

Uit de praktijkervaringen distilleerde de gemeente Heerenveen vijf kernprincipes voor haar nieuwe rol om die groei van mienskip en brede gezondheid werkelijkheid te laten worden:

1. Vertrouwen en verbinding: start altijd met de vraag: ‘Wat is er al?’
2. Gebiedsgerichte relaties: elke beleidsadviseur onderhoudt contact met een specifieke wijk als wijk-beleidsregisseur.
3. Eenduidige communicatie: spreek met één mond mét de gemeenschap.
4. Sociale verbinding tussen inwoners als basis: dit is de belangrijkste bouwsteen voor gezondheid.
5. Waardering voor elke inzet: elke bijdrage is van waarde.

Van abstracte visie naar concreet subsidiekader

Om de visie op het sociaal domein om te zetten in uitvoeringskracht, vertaalde BMC de inzichten over de rol van de gemeente naar een nieuw afwegingskader voor subsidieverstrekking. We maakten een onderscheid in vier categorieën. Deze varieerden van laagdrempelige, kleine aanvragen tot aanvragen van grote, gemeentebrede partners. Professionele partners, zoals welzijnsinstellingen en de bibliotheek, worden uitgedaagd hun dienstverlening aan te laten sluiten op wat er in de wijken leeft. Zij brengen dit goed in beeld en laten in hun subsidieaanvraag zien hoe zij daarop inspelen. Daarnaast evalueren zij jaarlijks, samen met de mienskip, de ontwikkeling van de wijk.

Van controleren naar samen leren

De aanpak in Heerenveen biedt een vernieuwend model voor de landelijke uitdagingen in het sociaal domein. Door de blik te verleggen naar de kracht van de gemeenschap, is een cultuuromslag ingezet: van 'beleid van bovenaf en proberen om de gemeenschap te sturen     ' naar 'samen leren in de praktijk en vooral sturen op de eigen rol als gemeente'. Hiermee verandert de rol van de gemeente naar een meer netwerkende, faciliterende en participerende overheid. Het aangepaste subsidiekader bewijst dat de visie direct invloed heeft op de verdeling van middelen en de samenwerking met partners.

Meer informatie?

Heeft u vragen over dit traject of wilt u meer informatie over het opstellen van een visie vanuit de praktijk? Neem dan vrijblijvend contact op met Anita Keita.