Burgerschap op het JFC sluit aan bij de schoolidentiteit én leerlingpopulatie

Het Johannes Fontanus College (JFC) in Barneveld wilde de wettelijke kaders voor burgerschap vertalen naar een werkbaar beleid, passend bij de eigen identiteit, visie en leerlingpopulatie. BMC-adviseur Nathalie Minten hielp de school hierbij. Peter Aangeenbrug (afdelingsleider basisvaardigheden) en Robert Kortus (burgerschapscoördinator) vertellen over de samenwerking.

Sinds augustus 2025 telt de standaard ‘basisvaardigheden’ mee voor het eindoordeel van de Onderwijsinspectie. Onder deze standaard valt ook burgerschap. Veel scholen zoeken daarom naar een manier om de burgerschapsopdracht te verwerken in hun burgerschapsbeleid en -aanbod. Het aanbod moet namelijk niet alleen doelgericht, samenhangend en herkenbaar zijn, maar ook toegespitst op de eigen leerlingpopulatie. Het JFC, een school met een duidelijke protestants-christelijke identiteit, besloot voor dit traject de samenwerking aan te gaan met BMC.

 

Behoefte aan overzicht en samenhang

In de praktijk besteedde het JFC al veel aandacht aan burgerschap. Afdelingsleider basisvaardigheden Peter Aangeenbrug vertelt dat een van de vier pijlers in het schoolplan van het JFC ‘Zicht op omgeving’ is. ‘Burgerschap valt hier expliciet onder. Als school vinden we het namelijk onze maatschappelijke opdracht om leerlingen voor te bereiden op hun rol als betrokken burger in de maatschappij. Daarom besteden we in de lessen en schoolactiviteiten aandacht aan maatschappelijke thema’s. Daarnaast hechten we waarde aan leerervaringen buiten de school, waardoor leerlingen hun blikveld verbreden.’ Desondanks ontbrak het aan een schoolbreed overzicht van het aanbod en de benodigde structurele samenhang in de leerdoelen. Daarnaast was er behoefte aan een heldere, overkoepelende visie die door alle medewerkers werd gedragen. BMC-adviseur Nathalie Minten begeleidde dit proces.

 

Afstemming op de omgeving

Minten voerde gesprekken met medewerkers uit alle lagen en geledingen van de school. Ook maakte ze een analyse van het bestaande burgerschapsaanbod. Daaruit bleek dat het JFC burgerschap – conform de pijler ‘Zicht op omgeving’ – inderdaad probeerde af te stemmen op de omgeving van de leerlingen. ‘De maatschappelijke stage die we sinds jaar en dag organiseren is een mooi voorbeeld’, vertelt burgerschapscoördinator Robert Kortus. ‘Hiervoor werken we nauw samen met Welzijn Barneveld, waardoor leerlingen zich bewust worden van lokale problematiek. Ook oefenen ze tijdens de stage met maatschappelijke betrokkenheid.’ Daarnaast introduceert het JFC bewust nieuwe burgerschapsinitiatieven om leerlingen te stimuleren de confrontatie met ‘het vreemde’ aan te gaan. Neem de deelname aan het programma Eco-Schools. ‘Niet al onze leerlingen zijn overtuigd van het belang van duurzaamheid en niet iedereen krijgt dit vanuit huis mee’, vertelt Kortus. ‘Juist daarom vinden we het belangrijk dat wij er op school wél aandacht aan besteden. Als je niets doet met dit soort maatschappelijke kwesties, laat je je verantwoordelijkheid liggen.’

 

Mooie motivatie

Op basis van de gesprekken met medewerkers en de analyse van het burgerschapsaanbod formuleerde Minten een schooleigen visie op burgerschap, een leidraad voor het vormgeven van het burgerschapsbeleid. ‘Het formuleren van deze visie heeft ons laten kijken naar de school die we als JFC willen zijn’, geeft Aangeenbrug aan. ‘We zijn een interessante school. We benaderen het onderwijs vanuit onze protestants-christelijke achtergrond, maar onze groep leerlingen is veel diverser. Verder zijn de richtlijnen voor burgerschap niet zo duidelijk als de richtlijnen voor taal en rekenen. Dat is een uitdaging, maar de overheid geeft scholen daarmee ook de ruimte om aan te sluiten bij de eigen schoolvisie. Dat was voor ons in dit traject een mooie motivatie.’

 

Meerwaarde van de samenwerking

Naast de visie stelde Minten een burgerschapsbeleidsplan op én een implementatieplan met concrete handvatten om de visie zichtbaar te maken binnen de school. Daarmee heeft het JFC een stevig fundament gelegd om de opgestelde doelen in de praktijk te brengen. Over de keuze om dit traject met BMC op te pakken, zegt Aangeenbrug dat het implementeren en coördineren van basisvaardigheden een zware, tijdrovende portefeuille is. ‘De meerwaarde van onze samenwerking zit ‘m in de gerichte expertise van BMC en de ontzorging die ze bieden. Het schrijven van beleidsstukken is voor docenten namelijk niet altijd makkelijk en bovendien heel tijdrovend. Nathalie bracht deze expertise mee en kon ons hierdoor gericht ontzorgen.’ Kortus vult aan: ‘Ook kent Nathalie de wettelijke kaders en de laatste ontwikkelingen op het gebied van de SLO-kerndoelen. Hierdoor kon de werkgroep burgerschap zich veel meer concentreren op de inhoud.’ 

 

Doorlopende leerlijn

De volgende stap was de ontwikkeling van een doorlopende leerlijn op burgerschapsgebied. Doordat deze leerlijn naadloos aansluit op de visie, de leerlingpopulatie, de wettelijke kaders én de nieuwe kerndoelen, zal het beleid geen papieren tijger zijn. Het biedt de school juist houvast om op een betekenisvolle en tastbare manier te voldoen aan de aangescherpte standaarden van de Onderwijsinspectie. De medezeggenschapsraad (MR) heeft inmiddels ingestemd met het beleidsplan basisvaardigheden en dus met het burgerschapsbeleid. De aanpak van het JFC vormt daarmee een waardevolle les voor andere scholen die met deze opgave aan de slag gaan. Het benutten van de eigen, unieke schoolcontext is in de praktijk de sleutel tot een succesvol burgerschapsbeleid. Zoals de ervaring van Nathalie Minten in dit traject laat zien: ‘Juist door de abstracte wettelijke richtlijnen in te kleuren vanuit de specifieke identiteit en leefwereld van je eigen leerlingpopulatie, voorkom je dat burgerschap een “moetje” wordt. Door de eigen schoolcontext te omarmen en als vertrekpunt te nemen, bereik je dat het burgerschapsbeleid is toegespitst op de leerlingen en het onderwijs pas écht betekenis krijgt.’

 

Meer weten?

Het vormgeven van een burgerschapsvisie en -beleid kan een complexe en tijdrovende opgave zijn. BMC denkt hierin graag met scholen mee. Meer weten over de oplossingen die wij bieden? Neem voor meer informatie of een vrijblijvend gesprek contact op met adviseur onderwijs Nathalie Minten.