WIJ-conferentie 31 maart van Divosa en BMC, een geslaagd vervolg!

Divosa en BMC hebben in februari dit jaar besloten om samen twee bijeenkomsten rondom de WIJ te organiseren: op 31 maart en op 21 april 2010. Doel van de samenwerking is om samen beter te kunnen inspelen op vragen van een brede doelgroep bestaande uit onder andere gemeenten, sociale diensten, sociale werkbedrijven, UWV-kantoren, ROC’s, Jongerenloketten, RMC’s en bureaus Leerplicht.

Aanleiding was een eerste bijeenkomst van BMC op 3 februari 2010 over de brede ketensamenwerking rondom de WIJ, waarbij onder meer Divosa vertegenwoordigd was.

Centraal in de vervolgbijeenkomsten van Divosa en BMC rondom de WIJ staan de nieuwe mogelijkheden die de WIJ aan partijen, betrokken bij jeugd, biedt om samen te werken, met het doel jongeren duurzaam te laten werken of op andere wijze te laten participeren in de samenleving.

Hiermee wordt een belangrijke brug geslagen tussen het themagebied 'maatschappelijke ontwikkeling/welzijn', 'jeugd en onderwijs' en het themagebied 'sociale zekerheid' in brede zin, wat van meerwaarde is voor alle partijen die betrokken zijn bij de WIJ en jongeren.

Bijeenkomst 31 maart 2010

Op 31 maart 2010 vond de eerste vervolgbijeenkomst plaats in het kantoorpand van BMC. Thema’s waren de Aanpassingswet WIJ en cliëntparticipatie. Circa 45 genodigden waren aanwezig, variërend van senior beleidsmedewerkers jeugd, RMC en Sociale Zaken tot directeuren en managers binnen de sociale zekerheid en ROC’s. Ook waren jongerenloketmedewerkers aanwezig, die veel praktijkervaring inbrachten.

Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid was aanwezig om uitleg te geven over de Aanpassingswet. Tevens heeft Ali Dekker, adviseur bij BMC, een pakkende workshop gegeven over cliëntparticipatie. Zij heeft ruime ervaring met dit thema binnen de Wmo en was in staat om in het oog springende parallellen te trekken. Op basis van deze ervaring heeft zij verschillende mogelijkheden aangegeven om de cliëntparticipatie, die verplicht is binnen de WIJ, vorm te geven.

Aanpassingswet WIJ

Antoinette de Ruijter gaf een toelichting op de stand van zaken wat betreft de invoering van de WIJ in den lande en over de te verwachten ontwikkelingen. Ook gaf zij aan wat de belangrijkste wijzigingen zijn binnen de Aanpassingswet: enkele technische wijzigingen en de omzetting van WWB'ers naar de WIJ, uiterlijk voor 1 juli 2010.

Als gevolg van een motie van de Kamer vindt er binnen twee jaar een evaluatie van de WIJ plaats. Dit gebeurt zowel kwantitatief, via de pilot WIJ-monitor, als via een kwalitatief onderzoek. Doel is om de best practices in beeld te brengen. Onderdeel van de evaluatie vormt tevens een onderzoek naar niet-melders.

De vraag van de Kamer is tevens of er met de inwerkingtreding van de WIJ meer jongeren buiten beeld raken. Via een pilotsamenwerking met de IB-Groep zijn gegevens rondom schoolinschrijvingen van jongeren, werkgeversgegevens van het UWV WERKbedrijf en RMC-gegevens aan elkaar gekoppeld. Hieruit komt de lijst van jongeren over wie zorgen bestaan. Binnenkort zal er een landelijke applicatie beschikbaar zijn waarin gemeenten op dezelfde wijze gegevens naast elkaar kunnen leggen.

De aanwezigheid van het Ministerie van SZW bleek voor de aanwezigen een handig moment om vragen te stellen. Met name de vraag wat nu wel en niet een echt ‘werkleeraanbod’ is, wanneer dit wel en niet ingezet moet worden en voor welke doelgroepen. Ook de vraag of een duur re-integratieaanbod wel echt bijdraagt aan het duurzaam participeren van jongeren kwam vaak naar voren. Voor welk type jongere en in welke situatie zet je dit wel in en wanneer niet? En verder bleek de omzetting van WWB'ers naar de WIJ een knelpunt. Ook werd de vraag gesteld hoe WIJ'ers op hun 27e doorgesluisd kunnen worden naar de WWB.

De bekostiging van werkleertrajecten wordt als problematisch ervaren door de bezuinigingen op het Participatiebudget. Een directeur van een ROC drong aan op nauwe samenwerking met ROC’s. De uiteindelijke boodschap: er is meer mogelijk dan je denkt! Veel ROC’s zijn bereid om afspraken te maken over flexibele instroomtrajecten voor jongeren, zodat zij op meer dan twee momenten per jaar kunnen instromen. Ook contractonderwijs kan handvatten bieden. Niet alle jongeren binnen de WIJ zijn echter nog geschikt om naar het onderwijs te worden teruggeleid. Vrijwilligerswerk of het aangaan van een maatschappelijke stage is dan een optie.

De administratieve belasting van het vernieuwen van een werkleeraanbod, het afgeven van een nieuwe beschikking en de controle op de afspraken die met de jongere zijn gemaakt vormen een knelpunt bij afdelingen Sociale Zaken, sociale diensten en jongerenloketten, gezien de grote toestroom van jeugdige werklozen. Dit roept de nodige weerstand op om actief met de WIJ aan de slag te gaan. De wens om zaken efficiënter aan te pakken en niet te moeilijk te maken is aanwezig. Niettemin ligt steeds de vraag ‘wat mag wel en wat mag niet in het kader van de WIJ?’ op de loer.

Een pragmatische aanpak kan en mag volgens de WIJ en volgens Antoinette de Ruijter, maar de geest van de WIJ moet niet uit het oog verloren worden. Iedere jongere met onvoldoende inkomen uit werk heeft recht op een werkleeraanbod. Dit hoeft geen duur re-integratieproject te zijn, maar wel een aanbod dat de jongere één stap verder brengt naar duurzame participatie. Van belang is dat de jongere niet doelloos op de bank komt te zitten, maar dat hij of zij blijft meedoen.

De niet-melders vormen een groep die moeilijk in beeld te krijgen is. Hoe deze groep in de toekomst in beeld te krijgen is, en welke instrumenten hiervoor ingezet zouden kunnen worden vormt nog een grote vraag. Aangegeven wordt dat met de eerdere Work First-aanpak ook vaak juist doelbewust bereikt werd dat jongeren afgeschrikt werden van de WWB. Sommige gemeenten ervaren dat sedert de invoering van de WIJ meer jongeren daadwerkelijk een beroep doen op een werkleeraanbod en bijbehorende inkomensvoorziening.

Leerpunten uit deze discussie zijn:

1. Werk als ketenpartners samen om de WIJ effectief uit te voeren. Niet alle instrumenten hoeven door Sociale Zaken zelf bekostigd te worden. Er zijn al veel reguliere instrumenten voorhanden, mits er nadere afspraken gemaakt worden over doorverwijzing, maximale instroom en dergelijke.

2. Benader de definiëring van een werkleeraanbod methodisch: bekijk voordat je een jongere in een traject plaatst wat zijn mogelijkheden zijn en waar zijn beperkingen liggen. Bepaal vervolgens samen met de jongere welke volgende stap er nodig is om hem toe te leiden naar duurzaam werk.

Cliëntparticipatie: omdat het kan!

Het belangrijkste knelpunt bij cliëntparticipatie van jongeren is dat jongeren moeilijk te bewegen zijn tot formele participatie. Dit beeld komt naar voren in alle vormen van participatie waarbij jongeren tot dusver betrokken worden: de Wmo-raden, jongerenraden, maar ook de vakbonden en de OR.

Een tweede knelpunt bij de WIJ vormt het feit dat het gaat om de vaak minst mondige jongeren en om een vlottend bestand wanneer het uitgangspunt daarbij is dat jongeren zo snel mogelijk uit de WIJ willen komen.

Binnen de Wmo zijn diverse ervaringen opgedaan met cliëntparticipatie. Belangrijkste boodschap is: maak er geen formele stap van die per se genomen moet worden, maar probeer cliënten en hun vertegenwoordigers er zo actief mogelijk bij te betrekken. Dit kan op verschillende niveaus:

- informeren

- raadplegen

- adviseren

- coproduceren

- beslissen

In de zaal kwam een levendige discussie op gang over de vraag of jongeren überhaupt nog wel langdurig willen participeren in een raad of een formeel kader. Conclusie was dat het engagement zeker niet ontbreekt, maar dat de vorm waarin jongeren te bereiken zijn anders is dan voorheen. Jongeren willen actief meedenken en willen zien wat er met hun advies gebeurt.

Instrumenten die inzetbaar zijn om jongeren te bereiken en te laten participeren zijn:

1. de inzet van kortere en ad-hoc bedachte mogelijkheden tot meedenken en inspraak als Twitter, Hyves of een jongerenwebsite of digitaal inspraakforum;

2. het erbij betrekken van jongerenambassadeurs, die zelf hun achterban informeren en raadplegen;

3. het erbij betrekken van een aantal WIJ'ers die voldoende opgeleid zijn; zij kunnen als werkleeraanbod de cliëntenparticipatie voor de gemeente opzetten en adviseren over de in te zetten instrumenten;

4. het er eventueel bij betrekken van de bestaande jongerenraad en vertegenwoordigers van de brede groep jongeren (en niet alleen cliënten). De WIJ gaat tenslotte alle jongeren aan.

5. het belonen van jongeren wanneer zij gebruikmaken van inspraak of actief meedenken.

Verder zijn er nog de reguliere mogelijkheden om participatie te organiseren:

- aanhaken bij de bestaande Wmo-Raad voor een breed perspectief;

- aanhaken bij de bestaande jongerenraad;

- aanhaken bij de bestaande cliëntparticipatie WWB;

- instellen van een aparte cliëntenraad WIJ.

Eindoordeel was dat cliëntparticipatie onder WIJ'ers niet heel eenvoudig is maar wel mogelijk. Daarbij bleven er nog wel wat vraagtekens bestaan over de onder jongeren populaire instrumenten en of deze wel tot een gedegen advies aan de gemeente leiden. Dit is iets wat uit de praktijk zal moeten blijken!

Afsluiting

De bijeenkomst werd afgesloten met de mededeling dat vragen ook na de bijeenkomst nog gesteld mogen worden aan Divosa en BMC. Aansluitend was er een borrel.

Op 21 april 2010 zal de tweede bijeenkomst plaatsvinden over ketensamenwerking, niet-melders en de aansluiting van het werkleeraanbod bij het onderwijs en jeugdzorg.