Onderzoek naar de financieel-economische situatie van organisaties op het gebied van werk en inkomen in 60 gemeenten van verschillende omvang.

BMC voerde in de periode van april t/m oktober van dit jaar een onderzoek uit naar de positie van de gemeentelijke sociale diensten als gevolg van de toegenomen werkloosheid. De conclusie uit de analyses is dat de sociale sector zelf de mogelijkheden heeft om de eigen positie te verbeteren en dat ze de urgentie om dat te doen snel onder ogen moet zien. Snel handelen is geboden om te voorkomen dat de positie van de sociale diensten verzwakt.

In de 60 onderzochte gemeenten hebben alle sociale diensten te maken met een toename van het aantal cliënten en zij besteden meer tijd aan schuldhulpverlening. Op het gebied van de bijstand blijkt er voor 2009 nog wel financiële ruimte te zijn om extra maatregelen te nemen, zoals extra inspanningen om de instroom te beperken, aanscherping van de handhaving en extra scholing. Het toekomstperspectief wordt echter wel slechter als gevolg van het toenemende tekort op het budget voor de bijstand en door de aangekondigde bezuinigingen op het participatiebudget.

Vier van de vijf onderzochte gemeenten constateren een forse stijging van de werkloosheid binnen hun grenzen. Gemeenten hebben zelf een grote rol in de lokale werkgelegenheid. In meer dan 50% van de betrokken gemeenten is de publieke sector de grootste werkgever. Wanneer de industrie er het meeste werk verschaft, leidt dat tot een ongunstiger situatie voor de plaatselijke werkgelegenheid. Via hun aanbestedingsbeleid stimuleert ruim de helft van de onderzochte gemeenten de werkgelegenheid door de voorkeur te geven aan lokale aanbieders van producten en diensten.

Driekwart van de onderzochte gemeenten heeft een wachtlijst voor de sociale werkvoorziening. In ruim een derde van die gemeenten, nl. 36% werkt één op de vijf mensen in de gesubsidieerde arbeid. Ruim de helft van de onderzochte gemeenten investeert meer dan 50% van de re-integratiemiddelen in gesubsidieerde arbeid. 51% heeft een mobiliteitscentrum.

BMC constateert dat bij één op de vier gemeenten noodmaatregelen nodig zijn, omdat op de regionale arbeidsmarkt sprake is van een combinatie van ongunstige factoren. De samenstelling van de beroepsbevolking past onvoldoende bij de aard van de werkgelegenheid. Gelijktijdig is er een groeiend aantal werkloosheids- en bijstandsuitkeringen.

De gemeentelijke sociale diensten kunnen scherper zicht houden op de eigen financiële positie en zoeken naar andere financieringsbronnen voor re-integratie. Vaak zijn verbeteringen in de bedrijfsvoering mogelijk, bijvoorbeeld door werkprocessen te verkorten en de instroom te beperken. Indien in eigen beheer onvoldoende resultaat wordt geboekt op re-integratie, beveelt BMC de inzet van re-integratiebedrijven aan. De nog openstaande vacatures – in onderwijs, overheid en zorg komen nog tekorten voor – moeten met voortvarendheid worden vervuld. Investeringen door gemeenten, werkgevers en onderwijsinstellingen zijn nodig voor de aanpak van jeugdwerkloosheid, de positie van oudere werknemers en de ‘onderkant’ van de arbeidsmarkt.

Het onderzoek naar de positie van de sociale diensten werd verricht onder 28 gemeenten met minder dan 60.000 inwoners, 17 gemeenten met tussen de 60.000 en 100.000 inwoners en 15 gemeenten met meer dan 100.000 inwoners. De 60 onderzochte gemeenten vormen 14% van de in totaal 441 Nederlandse gemeenten, waarmee het onderzoek in sterke mate indicatief is voor heel Nederland.