Moeten de ‘levenswijzen’ van de overheid, markt, maatschappelijk middenveld en individu worden aangepast om antwoord te kunnen blijven geven op de steeds complex wordende maatschappelijke opgaven? In de publicatie ‘Grenzen bereikt?’ wordt verkend of de beleidssystemen in de gezondheidszorg, onderwijs, volkshuisvesting en werk en inkomen wel berekend zijn op de veranderende bestuurlijke en maatschappelijke verhoudingen. De BMC-studie ‘Grenzen bereikt’ kan mede richting geven aan verkenningen voor (gemeentelijk) beleid, bijvoorbeeld in de komende maanden bij het opstellen van de begroting voor 2011.

BMC ziet de financiële crisis niet als een veroorzaker van ongewenste ontwikkelingen, maar als een katalysator die ombuigingen tot stand brengt naar een uitnodigende toekomst. De noodzaak tot bezuinigen dwingt tot bezinning op de vertrouwde afwegingen en tot vernieuwing.

Het ontwerp van onze beleidssystemen is veelal ontstaan in het midden van de vorige eeuw. Is het ontwerp nog bruikbaar, of heeft het zijn grenzen bereikt? De grenzen hebben zowel betrekking op de financierbaarheid als op de effectiviteit van de beleidssystemen.

Voor werk en inkomen is het stelsel omgebogen van een beschermend stelsel naar een activerend stelsel. De op prestatiegerichte prikkels in het systeem sluiten aan bij verbetering van de positie van de meest kansrijken. Daarmee verscherpen ze de ongelijkheid in de samenleving. In de zorg hebben we een ontwikkeling gezien van de basiszorg voor iedereen naar een breder zorgaanbod. Uiteindelijk komen we echter uit bij de (on)betaalbaarheid van zorgvoorzieningen in een situatie waarin de sociaal-economische gezondheidsverschillen steeds groter worden door verschillen in leefstijl en sociaal-maatschappelijke omstandigheden. Ons onderwijssysteem vergroot de polarisatie tussen hoog- en laagopgeleiden, waarbij de afstand tot de arbeidsmarkt voor de laatste groep (te) groot wordt. Het huidige volkshuisvestingsbeleid maakt een koophuis voor velen onbereikbaar en de vraag naar sociale woningbouw neemt toe. Door een gebrek aan geschikte woningen en de beperkte mogelijkheden van inkomenscompensatie (huurtoeslag etc.) stagneert de doorstroming in de woningmarkt.

De belangrijkste beleidssystemen zullen ingrijpend geherstructureerd moeten worden. De aanpassingen moeten leiden tot een grotere benutting van de individuele mogelijkheden, zowel vanuit inkomensperspectief (draagkracht) als vanuit het zelforganiserend vermogen van mensen en organisatie. Met andere woorden: de zorg en dienstverlening van de overheid moeten aansluiten bij de maatschappelijke context van mensen.

Deze nieuwe manier van sturen op maatschappelijke opgaven betekent een geweldig uitdaging voor de overheid. Maar het is een opgave met perspectief. In het boek ‘Grenzen bereikt?’  wordt dit perspectief uitgewerkt in een vierluik met de thema’s: Nieuwe schaarste, Mens en maatschappij, Omgeving en Bestuur en samenleving.

Het vierluik illustreert de noodzakelijke paradigmashift in de overheidssturing en gaat uit van de nieuwe omstandigheden, waarin de overheid publieke waarden wil realiseren in aansluiting op private initiatieven in combinatie met het zelforganiserend vermogen van maatschappelijke organisaties en individuele burgers.

Wilt u meer weten over de publicatie van BMC 'Grenzen bereikt?', dan kunt u contact opnemen met de heer Coen Derickx via het telefoonnummer (033) 496 52 00. U kunt ook een e-mail sturen naar coenderickx@bmc.nl

Download hier het artikel over de publicatie in VGS nieuws (augustus 2010).

Klik hier als u de publicatie 'Grenzen bereikt?' kosteloos wilt bestellen.