De kunst van het samenwerken

Geslaagd seminar over gebiedsontwikkeling in Den Helder

Samenwerking was het sleutelbegrip tijdens een druk bezocht seminar over gebiedsontwikkeling voor gemeentebesturen in de Kop van Noord Holland. De bijeenkomst, die werd georganiseerd door de gemeente Den Helder en BMC, vond plaats in een sfeervolle studio op de locatie Willemsoord in Den Helder.

De waarnemend burgemeester van Den Helder, Kees Vriesman, concludeerde uit de hoge opkomst "dat het thema gebiedsontwikkeling leeft." Kees Vriesman: "De opgaven waar we voor staan, zijn vele malen groter dan de gemeentegrenzen. Het gaat daarbij niet alleen om ruimtelijke samenhang, maar ook om een open geest. Waar geen visie is, verwildert het volk, zei iemand eens. De visie die voor grote projecten zoals in Den Helder nodig is, gaat verder dan één of twee raadsperioden."

Maatschappelijke betrokkenheid

Onder leiding van dagvoorzitter Henny Kaag, hielden drie sprekers een inleiding, waarna een discussie plaatsvond. Miranda Reitsma, Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit (PARK), belichtte de Structuurvisie Den Helder, die een vertaling is van de Strategische Visie. Alle plannen zijn nog eens tegen het licht gehouden om na te gaan of zij nog wel voldoen aan de gestelde criteria. Het gaat daarbij om sociaal-economische waarden als economie, maatschappelijke betrokkenheid, goed wonen, toerisme, de ontwikkeling van een stadshart en de aanleg van de benodigde infrastructuur. Over het thema maatschappelijke betrokkenheid zei Miranda Reitsma: "Dat is altijd een probleem bij het maken van ruimtelijke plannen. In minder goede tijden, als sprake is van krimp, wordt vooral geïnvesteerd in kwaliteit. Dat zie je bijvoorbeeld in de woningbouw." Zij onderstreepte dat het centrumplan voor Den Helder prioriteit blijft, waarbij het uitgangspunt is dat een regionaal centrum wordt gerealiseerd dat met het oog op de bereikbaarheid ruimtelijk goed moet worden georganiseerd.
"Den Helder heeft het beleid op orde," concludeerde Miranda Reitsma. Zij memoreerde wel een aantal nieuwe opgaven waar de gemeente voor staat. Een daarvan is De Stelling van Den Helder. Miranda Reitsma: "Dat is een heel belangrijk cultuurmonument dat echter nauwelijks in beeld wordt gebracht. De forten kunnen als vestigingsplek voor startende bedrijven belangrijk zijn voor de ontwikkeling van de kenniseconomie, maar ze zijn dat uit cultureel oogpunt ook voor het toerisme."
Miranda Reitsma ging ook in op de ontwerp structuurvisie van de provincie Noord Holland. Daarin gaat het onder meer over thema's als klimaatverandering en globalisering, het laatste in het licht van de metropoolregio. Miranda Reitsma: "De provincie ziet een toenemende behoefte aan stedelijke woonmilieus. Daarin wil de provincie sturen op stedelijke verdichting en op het open houden van het landelijk gebied, want dat is een belangrijke waarde voor de provincie."
Volgens Miranda Reitsma kan de Noordkop een tegenwicht zijn voor de hectiek van de Noordvleugel. "Tegenover de drukte van de Noordvleugel staat de rust van de Noordkop," aldus de Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit. En: "Het gaat om de samenhang in de regio. Die ligt gewoon voor het oprapen en betekent een enorme economische meerwaarde."

Gemiste kans

"Den Helder zit in een sociaal-economisch lastige positie. Omdat de regio Alkmaar groeipotentie heeft, is het heel belangrijk dat de Noordkop goede contacten onderhoudt met die regio." Aldus Friso de Zeeuw, praktijkhoogleraar gebiedsontwikkeling. Hij hield een kritische beschouwing, waarin hij zich bijvoorbeeld afvroeg of de structuurvisie Noord Holand uitkomst biedt. Friso de Zeeuw: "Het antwoord op die vraag is een volmondig nee. De structuurvisie is een gemiste kans en pakt dilemma's niet aan. Het analysedeel is lang niet slecht, maar een follow up ontbreekt. Er is een procesformule bedacht die heel beperkend is." De hoogleraar hield zijn gehoor voor dat in deze tijd van recessie projecten selectief moeten worden bekeken. "Ga nog eens heel kritisch door je plannen heen," aldus de Zeeuw. En: "De crisis leert ons ook iets over de faseerbaarheid in gebiedsontwikkeling, waardoor risico's kunnen worden verminderd."
Hij pleitte er voor "de chronische fixatie op Den Haag en Haarlem" uit de weg te gaan. De Zeeuw: "Die gerichtheid is bijna ziekelijk. Vermijd die eeuwige aanleun- en zeurvariant." Van groot belang acht hij opleiding en onderwijs. "Regio's die jonge mensen met een goede opleiding kunnen vasthouden, doen het over het algemeen goed. Daarom moet de Noordkop aansluiting zoeken bij hoger onderwijs in Alkmaar en Haarlem," zei hij.
De Zeeuw noemde regionale samenwerking een varkenscyclus. Hij zei: "Die samenwerking wordt met veel moeite opgebouwd en vervolgens afgebroken en daarna weer opgebouwd enzovoort. Een voorbeeld van geslaagde regionale samenwerking zijn de Drechtsteden. Die zijn voorbij de receptievariant van: we houden een seminar, spreken elkaar aan de bar en gaan vervolgens ieder ons weegs."
Ondanks zijn scherpe kritiek is Friso de Zeeuw, voor wat de toekomst betreft, geen zwartkijker. Daarover: "Aan de ene kant herken ik, als ik twaalf jaar terugkijk, veel van de problematiek, maar ik zie ook perspectief. Er komen nieuwe mensen aan, met nieuwe initiatieven, die willen werken aan coalities in de regio. Hen raad ik aan prioriteiten te kiezen, selectief te zijn en af te stappen van de overheidsfixatie."

Fantastische prestatie

"Het verdriet van Den Helder." Zo noemde Fons Asselbergs, bijzonder hoogleraar monumentaal bouwkundig erfgoed, de situatie waar de gelijknamige gemeente bovenuit wil groeien. Fons Asselbergs: "Als je het station uitkomt, is de betekenis van Den Helder weer en wind. Den Helder vindt zichzelf sleets, sfeerloos. Men constateert verrommeling, een mager aanbod van winkels en een teruggang van het aantal inwoners. Napoleon zag in Den Helder het Gibraltar van het noorden, maar door de aanleg van het Noordzeekanaal draaide de stad van het hoofdeinde naar het voeteneinde." Volgens Asselbergs is het echter niet alleen maar kommer en kwel. Daarover: "Het beeld dat ik schets is gebaseerd op hoe anderen Den Helder zien. Ik pleit voor een sterk zelfbeeld van de stad. Daar is ook alle reden toe, want er is veel veranderd de afgelopen vijftien jaar. Willemsoord is er gekomen. Dat is een startpositie waarmee je de toekomst in kunt gaan. Qua resultaat is dat een fantastische prestatie. Het uitvoeringsplan voor het Stadshart Den Helder is hartstikke goed, maar het lijkt haast wel of het met één pen is getekend, terwijl het om zes verschillende velden gaat die hun eigen waarde hebben. Het eigen karakter van die projecten kan beter worden benadrukt." Volgens Asselbergs herkent Den Helder zichzelf in de betekenis van de samenhang in de openbare ruimte. Hij pleitte er voor om bereikbaarheid in samenhang te brengen met verblijfbaarheid. Fons Asselbergs: "Als je ergens niet wilt verblijven, hoeft het ook niet bereikbaar te zijn." Ook brak hij een lans voor het planten van groen in projecten die pas over een aantal jaren gerealiseerd zullen zijn.

Boeiende middag

Aan het eind van een boeiende middag concludeerde burgemeester Vriesman niet alleen dat samenwerking het centrale thema was, maar ook dat de gemeente Den Helder daadwerkelijk vooruit kan met de uitkomsten van het seminar. Burgemeester Vriesman: "De gemeente gaat het thema bestuurlijke samenwerking oppakken. Heel belangrijk daarbij is empathie, de bereidheid om te luisteren naar wat de ander wil. Als we dat niet doen, komt er niets van terecht."