In samenwerking met en in opdracht van het Platform Middelgrote Gemeenten heeft BMC onderzoek gedaan naar een nieuw model van gemeentelijke samenwerking: het Finse ‘gastheergemeentemodel’. De bevindingen daarvan zijn neergelegd in het rapport ‘Kracht ontwikkelen door nabuurschap’, dat door de voorzitter van het Platform, de heer J.J.L.M. Janssen (burgemeester van Zeist), is overhandigd aan de voorzitter van de Interbestuurlijke Taakgroep Gemeenten (BZK/VNG), de heer mr. E.M. d’Hondt. Deze commissie bestudeert de decentralisatie van taken en richt zich daarbij specifiek op de overheveling van taken van het Rijk naar gemeenten. Voorzitter D’Hondts rectie was dat hij de inhoud van het rapport, dat al in een eerder stadium in conceptvorm aan de commissie was aangeboden, als waardevol beschouwde en het heeft betrokken bij het advies dat de Interbestuurlijke Taakgroep Gemeenten binnenkort gaat uitbrengen. De heer Janssen benadrukte: 'De inhoud van dit rapport is een stimulans voor het denken over bestuurskracht in Nederland. Bij het op deze wijze onderling uitvoeren van taken behouden gemeenten hun zelfstandigheid, verantwoordelijkheid en gelijkwaardigheid.'

Het Platform Middelgrote Gemeenten denkt al langere tijd na over nieuwe vormen van samenwerking tussen gemeenten en over de wijze waarop taken door het Rijk aan gemeenten kunnen worden overgedragen. Het Platform heeft daarbij geconstateerd dat er in Finland interessante ontwikkelingen zijn. In dat land is wetgeving ontstaan die beoogt de bestuurskracht van gemeenten te vergroten zonder inbreuk te maken op de zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid van gemeenten. Sleutelwoorden zijn 'vrijwilligheid', 'eigen verantwoordelijkheid' en 'gelijkwaardigheid van gemeenten'.

Het ‘gastheergemeentemodel’ bestaat eruit dat de ene gemeente, in Finland 'gastheergemeente' genoemd, taken uitvoert ten behoeve van (een) andere gemeente(n), de gastgemeente(n). Er is dus sprake van een klant-leveranciersverhouding. De taak wordt uitgevoerd op basis van een contract, waarin naast prijs en kwaliteit van de te leveren diensten de bestuurlijke en ambtelijke inbreng van de gastgemeente duidelijk is vastgelegd. Er ontstaat geen nieuwe publiekrechtelijke organisatie. Het probleem van de democratische legitimatie, zoals die zich kan voordoen bij de traditionele gemeenschappelijke regeling, kan daardoor worden beperkt.

Uit het onderzoek bleek dat er binnen Nederland al op kleine schaal met de ‘Finse’ vorm van samenwerking wordt gewerkt. Van de Platformgemeenten is Smallingerland een voorbeeld. De gemeente Opsterland heeft de taken van de Wet Werk en Bijstand uitbesteed aan Smallingerland. Ook Rheden - Rozendaal is een voorbeeld en in de uiterste vorm de samenwerking Groningen - Ten Boer. Deze vormen van samenwerking worden beschreven in het eindrapport. Een zeer recent voorbeeld van een ‘gastheergemeente’-constructie dat niet is opgenomen in het rapport maar wel zeer relevant is, betreft het voorbeeld van de gemeente Boarnsterhim, die afspraken heeft gemaakt met de gemeente Leeuwarden over de overdracht en uitvoering van taken. BMC-adviseurs hebben zowel in het geval van de samenwerking tussen Smallingerland - Opsterland als in het geval van Leeuwarden - Boarnsterhim ondersteunende analyses verricht en een begeleidende rol vervuld.

Voor meer informatie over het Finse ‘gastheergemeentemodel’ en de toepassing daarvan in Nederland kunt u contact opnemen met Ard Schilder, senior adviseur bij BMC, via telefoonnummer (033) 496 52 00. U kunt ook een e-mails sturen naar ardschilder@bmc.nl. Het rapport ‘Kracht ontwikkelen door nabuurschap’ is in Pdf-formaat te vinden op de website www.middelgrotegemeenten.nl.

Recente publicaties

Kracht ontwikkelen door nabuurschap
Onderzoek naar de mogelijkheden van het Finse ‘gastheergemeentemodel’ in Nederland

Eindrapport voor Platform Middelgrote Gemeenten, mei 2008

Download hier het rapport